126 
ERTSGANGEN. 
de aarde zijn opgeweld, dan zal de contractie, als gevolg der afkoe- 
ling , het vaste gesteente doen scheuren en splijten. Opmerking ver- 
dient het dat in dit geval de harsten loodrecht zijn gericht op de 
vlakte, van welke de afkoeling uitging. Zoo staan b. v. bazaltzuilen 
vertikaal op het grondgesteente , door 't welk de vloeibare bazalt zich 
een weg naar buiten heeft gebaand. 
Nog op andere wijzen kunnen er kloven in ’t gebergte worden ge- 
vormd , en voorzeker ! langs dien weg zijn wel de spleten ontstaan , 
welke de grootste afmetingen, zoo in lengte als wijdte, vertoonen , 
tevens die, waaraan een onregelmatige loop valt optemerken. 
Dat de aardschors hier rijst , elders daalt , op deze plaats wordt 
opgeheven om ginds intezinken , is een bekend feit. De meeste ge- 
steenten nu zijn stijve , weinig plastische massa’s. Ten gevolge dier 
plaatsverandering en wijziging in druk moeten gezegde harde , onbuig- 
zame massa’s splijten. 
Die oorzaken werkten te allen tijde , vroeger en nu , en ze zullen 
zich uit den aard der zaak nog lang na dezen doen gelden. Van daar 
dat de oudste gesteenten het rijkst, de jongere formaties het armst 
aan spleten en kloven zijn. 
Niet te verwarren met deze spleten zijn de regelmatige , doorgaans 
zeer fijne , soms zelfs nauw merkbare tusschenruimten , welke de ge- 
steenten in platen scheiden, en de zoogenaamde laagsgewijze struktuur 
en schilfering (lei-vorming) teweegbrengen. Deze toch zijn gevolgen 
öf van de werkelijke afzetting in lagen door periodiek afgebroken 
vorming — bij zandsteenen , kalksteenen en leiachtige gesteenten , 
b. v. bij het Rijnsche Schiefergebergte , of van eene bijzondere struktuur 
van het gesteente , waardoor dit in min of meer dikke lagen splijt. 
Zoo is o. a. de phonoliet van Cantal , in centraal Frankrijk , door- 
trokken van eene menigte tafelvormige sanidienkristalletjes , die in 
parallelle lagen zijn gerangschikt en dientengevolge aan dit vulka- 
nisch gesteente eene zoodanige splijtbaarheid verleenen , dat het even 
als de gewone leien tot dakbelegging wordt gebruikt. 
Wij bepalen ons evenwel in dit opstel tot de straks genoemde , 
meer wijde en elkaar kruisende , onregelmatige kloven , die eenvoudig 
gangen worden genoemd , indien zij opgevuld zijn met onbruikbaar 
materiaal, daarentegen met den naam van ertsgangen worden bestem- 
peld , zoo zij • de bewaarplaats uitmaken van de velerlei stoffen , die 
als erts ter uitsmelting van de verschillende , der menschelijke samen- 
leving onmisbaar geworden , metalen dienen. 
