134 
ERTSGANGEN. 
Over dit onderwerp is veel strijd gevoerd en ’t is er verre van af als 
zoude reeds alles zijn opgelost , wat zoo langen tijd een vraagpunt 
en twistappel heeft uitgemaakt. In de hoofdzaken evenwel zijn de 
mannen der wetenschap ook in dezen reeds tot klaarheid en eenstem- 
migheid geraakt. Er zijn drie wegen mogelijk, langs welke de kloven 
en spleten konden worden opgevuld , t. w. door indringing van ge- 
smolten stoffen , door kristallisatie uit het water en door sublimatie. 
a. Beschouwen wij nogmaals fig. 3 , alwaar een granietader Y is 
ingedrongen in het gneisgesteente. Het graniet G is blijkbaar in ge- 
smolten staat uit het binnenste der aarde omhoog gestuwd en drong 
daarbij zijwaarts in het gneis op eene plaats, waar dit gesteente minder 
samenhang bezat. Elders evenwel zal het vloeibare magma reeds voor- 
handen kloven en spleten vullen. Op deze wijze zijn een aantal gra- 
niet- , bazalt- diorietgangen enz. ontstaan , evenals nog in den tegen- 
woordigen tijd in vulkanische streken de voorhanden of de nieuw 
ontstane spleten in den kraterbodem of op de hellingen van den kra- 
terwand met lava worden aangevuld. Onze mineraalgangen hebben 
echter slechts zelden, zoo ooit, op deze wijze hun inhoud ontvangen, 
daar de meeste ertsen öf onsmeltbaar zijn , öf de inwerking der hitte 
slecht verdragen. Ook bevatten de lava’s in den regel geen technisch 
bruikbare mineralen. Daarenboven , vele ganggesteenten , zooals de 
kwartsen , zwavelmetalen en spaatgesteenten kunnen niet anders dan 
langs waterigen weg ontstaan zijn. 
b. In de oplossende kracht des waters alzoo hebben wij de naaste 
oorzaak van de opvulling der spleten te zoeken. Dat water komt 
deels van boven , deels van beneden. 
Het atmosferische water dringt door de fijne poriën en kanaaltjes 
van het dichtste gesteente , neemt langs dien weg allerlei stoffen in 
oplossing mede , en dringt eindelijk in den gang , alwaar zich door 
kristallisatie een eerste wandbeslag vormt om door nakomende opge- 
loste stoffen steeds in omvang toe te nemen en met de wisseling in 
opgelost materiaal ook den aard van het ganggesteente te veranderen. 
Maar ook uit de diepte erlangen de gangen hun voedsel. 
De minerale bronnen en de vulkanische uitbarstingen bewijzen ge- 
noegzaam , dat tot zeer diep onder de aardoppervlakte het atmosfe- 
rische water doordringt, dat dit water te hooger van temperatuur 
is geworden, naarmate het uit dieper gelegen aardlagen omhoog stijgt ; 
dat de enorme druk , waaronder het daar ter plaatse verkeert , het 
kookpunt doet rijzen en dat dit oververhitte water stoffen in oplos- 
