ERTSGANGEN. 
137 
Zoo even werd gezegd, dat de opvulling van de gangen der Sak- 
sische ijzergroep nog steeds voortduurt. Ook de vorming van nieuwe 
spleten heeft nog geenszins haar eind bereikt. Opheffingen en dalingen 
der aardschors , aardbevingen en vulkanische werkingen drijven nog 
steeds haar spel. Dientengevolge behoort de vorming der ertsgangen 
nog niet uitsluitend tot de historie , maar ook nog in het heden- 
daagsche tijdperk loogen de wateren de gesteenten uit om den buit 
wederom elders in de kloven der aardschors aftezetten. Van welken 
aard evenwel zijn deze afgezette stoffen? Worden de tinertsgangen 
van het Ertsgebergte , de koper- en zilvergangen van den Hartz enz. 
slechts uitgehaald , om elders in soortgelijke vormingen op nieuw te 
verrijzen en een later nageslacht te dienen? Zeer zeker gaat veel van 
den tegenwoordig bestaanden metaalrijkdom verloren , wordt opgelost 
en in dien staat vervoerd om elders op nieuw te bezinken en te 
kristalliseeren , maar daargelaten , dat de omstandigheden geheel en 
al gewijzigd zijn en dientengevolge de vorming van nieuwe gesteenten 
en ertsen niet volkomen meer op dezelfde wijze plaats kan grijpen ; 
daargelaten , dat slechts geringe gedeelten van ’t eens uitgesmolten 
metaal in den schoot der moederaarde terugkeeren , dan nog zijn er 
redenen , die ons dwingen tot de onderstelling , dat elke periode der 
aardgeschiedenis hare eigenaardige gesteenten voortbracht , die later 
niet weer verschijnen. 
Zoo b. v. behooren de doorbraken der granieten tot de allereerste 
tijden van de geschiedenis der aarde ; zij reiken ongeveer tot het steenko- 
lentijdvak. Van dezen tijd af tot aan het einde van het tweede tijdvak 
zien wij voornamelijk porfieren doorbreken , terwijl in het tertiaire 
tijdvak bazalten , phonolieten en trachieten worden uitgegoten. De lava’s 
van het na-tertiaire en van het hedendaagsche tijdvak komen in samen- 
stelling nog vrij wel overeen met de trachieten. De aard en samenstel- 
ling dier eruptieve massa’s is in alle deelen der aarde zeer eenvormig. 
Nu verdient het opmerking , dat de granieten tot de zoogenoemde 
zure d. i. aan kiezelzuur rijke , de bazalten enz. tot de basische ge- 
steenten behooren, terwijl de porfieren vrijwel een mengsel van deze 
zure en basische massa’s vertegenwoordigen. 
Daar verder de zure gesteenten specifiek lichter zijn dan de basische , 
moesten zij in den gloeiend vloeibaren aardbol meer de bovenste lagen 
innemen , dus ook het eerst verharden , en bij de opvolgende door- 
braken het eerst verschijnen. 
In den tegen woordigen tijd zijn nu deze zure rotsen reeds geheel 
