154 
DE WINTERSLAAP. 
twee groepen verdeelen : nl. oorzaken, van buiten op de^dieren in- 
werkende, en oorzaken, in het organisme zelf gelegen. 
Onder de uitwendige omstandigheden ligt het voor de hand , in de 
eerste plaats de daling van de temperatuur te noemen , wat ook door 
verscheidene schrijvers als grondoorzaak wordt opgegeven. Vervolgens 
spreekt men ook van gebrek aan voedsel als directe oorzaak voor het 
gaan slapen. Zelfs moeten vermindering van licht en het in eene nauwe 
ruimte opgesloten zijn bij gebrek aan voldoende luchtverversching 
dienst doen voor de verklaring. 
De voornaamste reden , welke wordt opgegeven , liggende in het 
dier zelf, is eene inwendige aandrift om te gaan slapen en wel tegen 
een bepaalden tijd en ook weer wakker te worden ongeveer op een 
bepaald tijdstip. Eigenlijk is dit meer een negatief dan een positief 
resultaat van beschouwingen. Het wil m. i. niets anders zeggen , dan dit : 
de reden voor den winterslaap ligt niet in uitwendige omstandigheden , 
noch in voor ons waarneembare bijzonderheden in de organisatie der 
dieren. Enkele van die bijzonderheden worden ook wel eens aangesproken 
om aan de verklaring te helpen, b.v. de eigenschap, dat vele hunne longen 
bij de ademhaling ook in wakenden toestand niet sterk uitzetten. 
Bovenstaande zijn slechts enkele uit de menigte van oorzaken , 
welke men heeft bedacht. Natuurlijk kunnen er nog wel meer worden 
aangevoerd. De winterslaap is nl. eene combinatie van verschijnselen , 
alle eigen aan eene sterk verminderde stofwisseling. Eéne van die ver- 
schijnselen kan de andere te weeg brengen (zie hierbij hoofdstuk II van 
dit artikel). Het behoeft ons dus niet te verwonderen , dat men die 
verschijnselen beurtelings als oorzaak heeft aangesproken. Voegt men 
hierbij , dat die verminderde stofwisseling gedurende een zeker gedeelte 
van het jaar noodig maakt , dat in het verdere leven van het organisme op 
deze rustperiode wordt gerekend , dan kan men ook omgekeerd er 
licht toe worden geneigd de verschijnselen in den zomer als oorzaak 
van die van den winter op te vatten. Zoo heeft men het vet worden 
van winterslapers tegen het naderen van het koude jaargetijde ook als 
aanleiding voor de intredende lethargie beschouwd. Evenzeer ligt het 
voor de hand , dat men die levensomstandigheden , waaraan het dier 
op eene geschikte manier tracht weerstand te bieden (koude } gebrek 
aan voedsel) , opvat als onmiddellijk werkende oorzaken. 
Het is zeer wel mogelijk , dat verschillende redenen samenwerken. 
Winterslaap en winterslaap is ook niet altijd hetzelfde. Er zijn dieren, wier 
winterslaap zoo weinig beteekent, dat men hem waarschijnlijk moet 
