DE WINTERSLAAP. 
155 
opvatten als gewonen slaap (bv. de eekhoren). Juist omtrent deze 
dieren zijn weinig temperatuurbepalingen opgeteekend. Heeft in dezen 
tijd slechts eene gewone of eene buitengewone vermindering van stof- 
wisseling plaats? Dat is eene vraag van veel beteekenis voor den aard 
van den slaap. Gelijk uit het voorgaande hoofdstuk is gebleken , zijn er 
echter winterslapers van allerlei graden. Dit maakt het zeer moeilijk 
eene scheiding in echte en schijnbare winterslapers door te voeren. 
Nog eens wijs ik hier terug op het begin van het vorige hoofdstuk , 
waarin is medegedeeld, dat bij dieren van de 2<le groep 1 2 (zie hoofdstuk II) 
de verstijfde wintertoestand geene andere verklaring behoeft dan de 
gewone levensverschijnselen. M. i. is nu een zoogdier , dat in den winter- 
slaap vervalt , door uit- of inwendige omstandigheden uit de eerste 
groep van dieren (hoofdstuk II) overgegaan in de tweede groep. Zoolang 
nl. de temperatuur binnen zekere grenzen blijft afwisselen , heeft verlaging 
ten gevolge vermindering van stofwisseling (dus dieperen slaap) ; verhooging 
heeft vermeerdering van stofwisseling als gevolg (dus minder vasten 
slaap). Alle verschijnselen wijzen dan op verwantschap met dieren 
van groep 2 , dus ook met koudbloedige gewervelde dieren. De bloed- 
stroom is verbazend langzaam; zóó zelfs, dat men hem nauwlijks 
kan waarnemen ; het bloed stolt bij uitvloeiing niet zoo snel , de 
levensverschijnselen houden nog lang aan , nadat reeds eene doodelijke 
wonde is toegebracht , de lijken van in winterslaap gedoode dieren 
vergaan niet spoedig. 
Nu zijn e.chter verschillende prikkels in staat den winterslaper 
weer naar zijn gewonen toestand terug te brengen , d. w. z. uit het 
dier van de tweede groep weer een dier van de eerste groep te maken. Een 
van de meest voorkomende prikkels is stijging der temperatuur. Maar 
ook sterke verlaging van temperatuur kan hetzelfde teweeg brengen. 
De meeste winterslapers ontwaken bij strenge koude en sterven dan 
soms , wel is waar , doordat zij die koude niet kunnen doorstaan , maar 
zij gaan niet zooals b.v. een insect , langzamerhand en ongevoelig dood. 
Ook onzachte aanraking , eenige keeren achter elkaar herhaald, wekt de 
levensgeesten van het ingeslapene dier weer op. Tracht men een dier 
1 Ter herinnering geef ik hier het kenmerk van de twee groepen nog eens : 
1ste groep , dieren : waarbij verlaging van de buitentemperatuur in het algemeen de 
productie van eigenwarmte bevordert ; 
2 de groep, dierèn : waarbij verlaging van de buitentemperatuur de stofwisseling doet 
verminderen. 
