MIDDEL VAN DEN ELECTRISCHEN STROOM. 
207 
den stroom werd besteed. Het electrisch arbeidsvermogen werd door 
de batterij uit chemisch arbeidsvermogen omgezet. Het verterend zink 
was het minimum van den prijs , dien men er aan ten koste legde ; met 
het oog op dien prijs was de nieuwe wijze van omzetten eigenlijk een 
stap achterwaarts. En wat de beschikking betreft , die men , practisch 
gesproken , over dit arbeidsvermogen had , is alleen die der maatschappij 
ten goede gekomen , waarbij het door scheikundige verbinding in de 
elementen geleverde ter ontbinding wordt aangewend van stoffen , die 
deel uitmaken van de keten (galvanoplastiek). Eerst toen men den 
magnetiseerenden invloed van den stroom op week ijzer had leeren 
kennen , werd de mogelijkheid geboren op groote afstanden , bliksem- 
snel , het in de elementen besteed scheikundig arbeidsvermogen door 
middel van den stroom in mechanisch arbeidsvermogen om te zetten 
(; telegrafie ) ; maar , bij het beurtelings verbreken en herstellen van dien 
stroom , beschikte men toch over dit laatste nog weder niet anders 
dan in den vorm , waarin het heiblok dat levert. 
Mechanisch arbeidsvermogen , hier regelmatig besteed , met volkomen 
behoud van den vorm , waaronder het wordt aangewend , naar elders 
over te brengen , dat werd eerst mogelijk , toen men kennis had ge- 
kregen van het feit , dat in een gesloten winding een stroom ontstaat 
als men ten opzichte van een magneetpool haren afstand laat veran- 
deren. Het met snelheid voeren van een veelvuldig gewonden draad 
door een krachtig magnetisch veld , dit induceeren van een stroom , 
dat mechanisch arbeidsvermogen vordert en het omzet in electrisch , 
heeft zijne hoogste uitdrukking gevonden in de Gramme-machine en 
in de van haar afgeleiden. En bestaat er dus tusschen onze vaderen 
van A° 1787 en ons al deze overeenkomst, dat zij hunne electriseer- 
machines en wij onze Gramme’s laten draaien, zooveel zijn wij hen 
dan toch in eene eeuw vooruit gekomen , dat zij langdurige inspanning 
slechts beloond zagen door een kortstondig bezit van arbeidsvermogen 
dat — en dan nog maar hoofdzakelijk in den vorm van warmte — 
plotseling verloren ging bij het gebruik. Waar tegenover wij , dank zij 
de volkomen omkeerbaarheid — sit venia verbo — der electro-dynamische 
machine , met haar hulp elders terugontvangen in dezelfde mate waarin 
wij hier leveren , zij het dan ook na aftrek van het verlies , dat aan 
elke dubbele omzetting van arbeidsvermogen noodzakelijk is verbonden. 
Aan de hand van theorie en ondervinding in bizonderheden na te 
gaan hoe deze omzetting geschiedt en waaraan het verlies is te wijten , zal 
in hoofdzaak het onderwerp zijn van onze beschouwingen in dit opstel. 
