MIDDEL VAN DEN ELECTRÏSCHKN STROOM. 
209 
zij gaan draaien , zoodra ten minste de wrijving op die as overwonnen 
is. Is zij wel belast , dan zal men , naarmate de weerstand op hare as 
grooter is, den stroom moeten versterken. Want van de wederkeerige 
werking der in de machine opgewekte krachten is , tot op zekere hoogte 
ten minste , de intensiteit aan de stroomsterkte evenredig. 
Onderstel , bij voorbeeld , dat men het werktuig wil gebruiken om 
kolen op te hijschen uit een mijnput en dat aan een wiel , dat één 
meter omtrek heeft, een bak met kolen hangt, die 19 kilogram weegt. 
Men zal in dat geval de stroomsterkte zoo hoog moeten opvoeren , dat 
ook in de machine het product van kracht en hefboomsarm gelijk is 
aan 19 kilogram werkende aan den straal van dat wiel. Eerst wanneer 
dit zoo is zal er evenwicht zijn, zoodat, bij nog eene kleine vermeer- 
dering van de stroomsterkte , er beweging zal ontstaan , de bak omhoog 
zal gaan , er mechanische arbeid zal worden verricht. Houden wij den 
stroom op die sterkte , dan zal de standvastige overmaat van kracht 
aan de eene zijde ten gevolge hebben , dat de snelheid der beweging 
voortdurend stijgt. Brengen wij het zoover , dat het wiel vier malen 
om wentelt in de sekonde, dan wordt een gewicht van 19 kilogram 
in één sekonde vier meters hoog opgevoerd; de vereischte arbeid bedraagt 
dan 76 kilogrammeters in de sekonde of één paardekracht. 
Zal nu die standvastige overmaat van kracht aan de eene zijde ook 
een gelijkmatig versnellende beweging van de machine veroorzaken , 
zoo als de standvastige werking van de zwaartekracht die veroorzaakt 
bij een vallend lichaam ? Dit zou zoo zijn , indien niet gedurende ieder 
ondeelbaar oogenblik het in de machine opgewekt mechanisch arbeids- 
vermogen van plaats werd opgewogen door het arbeidsvermogen van 
beweging, dat zij zelve ontwikkelt. Terwijl dit geschiedt blijft de stroom- 
sterkte voortdurend de waarde behouden , die noodig is , om op de 
as het tegenwerkend moment te vernietigen. 
Zoolang de machine nog niet draaide kon men , door bij voorbeeld 
het aantal cellen in de batterij te vermeerderen , de stroomsterkte 
vergrooten. De electromotorische kracht E der batterij , dat is de 
kracht , waardoor de electriciteit door de geleiding werd gedreven , 
nam daardoor toe en met haar de stroomsterkte I , die , volgens de 
E 
bekende wet van Ohm , door wordt uitgedrukt , als R de weerstand 
ii 
in de gansche geleiding voorstelt. Het gansche electrische arbeidsver- 
mogen, dat daarbij de batterij in elke sekonde ontwikkelde en dat 
door EI — PR wordt voorgesteld , werd , zoolang de machine stil 
