250 
NIEUWE ONDERZOEKINGEN OVER DE 
vooreind was afgesneden vertoonden dezelfde lichtschuwheid , hoewel 
in mindere mate. (Verhouding: licht tot donker = 1 : 2,7). Bovendien 
vond graber ook hier, evenals bij de overige onderzochte lichtschuwe 
dieren, dat de ultraviolette stralen sterk werden vermeden. 
Maar ook bij sommige dieren , die oogen bezitten , schijnt , na weg- 
neming der oogen , de gevoeligheid voor licht niet geheel verdwenen 
te zijn. graber onderzocht in dit opzicht den watersalamander, bij 
wien hij de oogen had weggenomen , en de bakkerstor bij wie hij den 
geheelen kop en dus ook de oogen met een ondoorschijnende vernis- 
laag had bedekt. In dezen toestand reageerden de blinde dieren nog 
duidelijk op licht en zochten bij voorkeur de donkere afdeeling op , 
waar altijd een meer dan tweemaal grooter aantal aanwezig was dan 
in de lichte. 
Dit verrassend resultaat: » een zekere lichtgewaarwording kan bestaan 
ook zonder oogen,” vindt een merkwaardige bevestiging in de onder- 
zoekingen van engelmann over lichtgewaarwording bij de lagere or- 
ganismen 1 . engelmann vond dat het licht grooten invloed heeft op de 
bewegingen van sommige Diatomaceen en Infusorien. Niet bij allen 
echter op dezelfde wijze. Er laten zich hier drie gevallen onderscheiden. 
Het eerste komt o. a. voor bij het Diatomaceen geslacht Navicula. 
De bewegingen van deze eencellige plantjes houden in ’t donker lang- 
zamerhand op en beginnen dan weer door licht. Hier kan echter van 
gewaarwording nog geen sprake zijn ; de oorzaak van het verschijnsel ligt 
in het volgende. Navicula heeft zuurstof noodig voor hare bewegingen 
en bezit een gele kleurstof, die, evenals de groene plantenkleurstof , in 
het licht zuurstof afscheidt. In het donker houdt die afscheiding op 
en er ontstaat spoedig gebrek aan zuurstof, waardoor de beweging 
stilstaat. 
Anders gedragen zich sommige Infusorien o. a. Paramaecium. Deze 
vertoonen in gewone omstandigheden bij voldoenden toevoer van zuur- 
stof weinig beweging en storen zich niet aan licht. Bij gebrek aan 
zuurstof echter worden zij onrustig, zoeken het licht en vermijden 
het donker. In het licht worden zij dan rustiger. Ook hier komt de 
groene kleurstof die zij bevatten in het spel. Deze verhelpt, door in 
het licht zuurstof af te scheiden , het gebrek aan zuurstof dat het dier 
onrustig maakte. Paramaecium zoekt dus het licht niet om het licht 
zelf, maar om de zuurstofafscheiding die het veroorzaakt. Dus tot een 
1 Pklüger’s Archiv für Physiologie. XXIX. 387. (1882'. 
