ZINTUIGSGE WA AR WORDING EN DER DIEREN. 
251 
eigenlijke gewaarwording van licht kan men ook hier nog niet besluiten. 
Wel is dit daarentegen het geval bij andere infusorien , o. a. Euglena. 
Deze zoeken het licht en vermijden het donker , onafhankelijk van de 
hoeveelheid beschikbare zuurstof. Zij zoeken het licht om het licht 
zelf. Zij bevatten groene kleurstof, met uitzondering van het voorste 
eind van hun lichaam , dat ongekleurd is. In dit ongekleurd eind schijnt 
de gevoeligheid voor licht haar zetel te hebben , althans zoodra dit 
by het voortzwemmon in donker komt keert het diertje om. Of de 
roode vlek , die in het voorste lichaamseind voorkomt , met de licht- 
gewaarwording iets te maken heeft , kan nog niet beslist worden. 
Merkwaardiger nog waren de waarnemingen die engelmann eenigen 
tijd later deed 1 aan een soort van Bacteriën , die hij Bacterium photo- 
metricum noemde. Deze bacteriën bewegen zich niet in donker , doch 
zoodra er licht op valt beginnen de bewegingen , zonder dat hierbij , 
zooals bij ISlavicula , zuurstofafscheiding een rol speelt , daar de bacteriën 
in het licht geen zuurstof afscheiden. In verlichte ruimten hoopen zij 
zich op en verlaten die niet weder , daar zij bij den overgang uit de 
verlichte in de donkere ruimte terugschrikken en niet in de donkere 
ruimte overgaan. Ook bij plotselinge verduistering van de ruimte waarin 
zij zich bevinden kan men dit terugschrikken opmerken. Dit alles wijst 
wel op een soort van lichtgewaarwording. Bovendien moet men hun 
zelfs een vermogen tot onderscheiding van bepaalde stralen toeschrijven. 
Wordt op den vloeistofdruppel waarin zich de bacteriën bevinden een 
spectrum ontworpen, dan verzamelen zij zich voornamelijk in het 
ultrarood. Hier bevindt zich na verloop van eenigen tijd een dichte 
opeenhooping ; een tweede zwakkere opeenhooping is zichtbaar in het 
geel. De overige gedeelten van het spectrum zijn zeer spaarzaam of 
in ’t geheel niet bevolkt. De voor ons onzichtbare ultrafoode stralen 
oefenen dus op deze bacteriën een machtige aantrekking uit. 
Al deze feiten leveren dus het bewijs, dat bij sommige lage orga- 
nismen , waarbij nog geen verdeeling van arbeid is opgetreden en geen 
afzonderlijke organen voor de verschillende verrichtingen zich hebhen 
gedifferentieerd , de lichaamssubstantie als zoodanig , het protoplasma , 
voor licht gevoelig kan zijn en tot rudimentaire lichtgewaarwording 
aanleiding kan geven. Bij de hoogere dieren is die gevoeligheid voor 
licht beperkt tot één bepaald orgaan , het oog , met uitsluiting van 
alle overige lichaamsdeelen. Tusschen die twee uitersten staan sommige 
1 Pfi.üger’s Archiv für Physiologie. XXX. 95. (1883). 
