252 
NIEUWE ONDERZOEKINGEN OVER DE 
betrekkelijk hoog georganiseerde dieren (regenworm), waarbij van die 
oorspronkelijke algemeene gevoeligheid voor licht nog meer of minder 
duidelijke sporen zijn overgebleven. 
Hoe staat het nu met onze kennis van het gehoororgaan der dieren? 
Bij de gewervelden bestaan organen aan welke men wegens hunne 
groote verwantschap in bouw met onze gehoororganen , ongetwijfeld 
een gelijke verrichting , als deze bezitten , mag toeschrijven. Bij de on- 
ge wervelden wordt de zaak moeielijker. Wel zijn ook daar velerwege 
organen gevonden , die men met meer of minder recht voor gehoor- 
werktuigen meent te moeten houden. Doch hoe meer zij in bouw van 
onze gehoorwerktuigen afwijken , des te minder zeker mag men uit 
het vinden van die organen tot een werkelijk hoor ver mogen besluiten 
en des te noodzakelijker wordt voor dat besluit het phvsiologisch 
experiment. W aar dit is toegepast , heeft het in vele gevallen afdoende , 
beslissende resultaten geleverd. Heksen 1 toonde aan dat sommige 
schaaldieren op geluiden reageren door plotselinge bewegingen, graber 1 2 
vond voor sprinkhanen hetzelfde. In den laatsten tijd heeft graber 
zijne onderzoekingen hierover tot een aantal andere insekten uitge- 
breid. 3 Het bleek dat sommigen (bakkerstorren , lievenheersbeestjes) 
zich door geluiden (viooltonen) in hunne bewegingen sterk lieten 
influenceeren ; anderen daarentegen (mieren 4 en engerlingen) gaven niet 
de minste blijken van eenige geluidsgewaarwording. Ook in het water 
levende insekten worden door geluiden op de vlucht gedreven (Corixa, 
Laccophüus , Nepa) , zelfs dan wanneer het geluid buiten het water 
wordt voortgebracht en alleen door de lucht tot het water wordt 
voortgeplant. 
De gehoororganen der ongewervelden zijn niet, zooals dat bij ge- 
wervelden wel het geval is , uitsluitend tot den kop beperkt. Op 
allerlei plaatsen van het lichaam, aan de pooten en den romp, zijn 
organen gevonden , die men wegens hun bouw mocht beschouwen als 
geschikt tot opneming van geluidsprikkels. En dat ook geluidsgewaar- 
wording kan plaats hebben zonder kop , bewees graber door zijne 
1 Zeitschr. f. iciss. Zool. XIII. 
2 Denkschriften der Wiener Akad. XXXVI. 
3 Archiv f. mikrosk. Anat. XXI. 
1 Ook reeds forel en lubbocs hadden gevonden dat mieren hoogstwaarschijnlijk doof zijn. 
