SCHETS DER UESPIRATJE-THEORIE. 
303 
aard , plastische of weefselvormende en respiratorisclie , wier koolstof en 
waterstof in de longen door de ingeademde zuurstof geoxydeerd worden 
tot koolzuur en water , welke beide men in de uitgeademde lucht 
terugvindt. Dulong had de proef op de som geleverd , daar volgens 
hem de bij de oxydatie ontwikkelde warmte , ook in quantitatief op- 
zicht , rekenschap gaf van de dierlijke lichaamswarmte. Over de wijze , 
hoe de zuurstof werd opgenomen en het koolzuur afgegeven , zwijgt 
de theorie. 
De theorie maakt een afgerond geheel en schijnt bij den eersten 
oogopslag alleszins aannemelijk. Toch heeft zij voor den toets der weten- 
schappelijke critiek moeten bezwijken ; want naast vele goed geobser- 
veerde feiten bevat zij een zeker aantal hypothetische elementen , die 
door de observatie niet voldoende geverifieerd waren en dan ook gebleken 
zijn hare zwakke zijde uit te maken. 
Bloote meeningen kunnen bij het natuuronderzoek nimmer genoeg ge- 
wantrouwd worden. Eene hypothese , hoe aannemelijk zij moge schijnen , 
hoe zeer zij voor de hand moge liggen , ontvangt hare volledige sanctie 
eerst door observatie en proefondervindelijk onderzoek. Door schijnbaren 
eenvoud moet de onderzoeker zich nooit laten verleiden ; integendeel 
moet hij er van doordrongen zijn , dat de verschijnselen , die hij be- 
studeert , zeer samengesteld zijn. » Zelfs dan wanneer een beginsel waar 
is uit physico-chemisch oogpunt , wanneer zijne toepassing op het levend 
organisme eene natuurlijk aangewezen zaak schijnt en wanneer de 
gevolgtrekkingen, die men er uit afleidt, met de werkelijke feiten 
overeenstemmen, moet hij zich niet tevreden stellen met eene over- 
eenkomst, welker bijzonderheden niet geverifieerd zijn. Hij zal dan 
moeten onderzoeken , of er niet een louter toevallig samentreffen , eene 
eenvoudige coïncidentie , in het spel is en of er , terwijl èn het beginsel , 
het uitgangspunt , èn de slotsommen volkomen juist zijn , niet eene 
gansche reeks van tusschenliggende feiten bestaat , die geenszins overeen- 
stemmen met die, welke de redeneering aangeeft .” 1 
Erasistratus observeerde volkomen juist, dat de arteriën van het 
cadaver ledig zijn ; doch hij beging de fout , wat hij in het doode 
lichaam gevonden had, toe te passen op het levende lichaam. 
Galenus herstelde de fout door rechtstreeksche observatie van het 
levende lichaam. Uitgaande van een waar feit, dat nl. zoowel de arteriën 
als de venen bloed bevatten , kwam hij door redeneering tot de kennis 
GLAUDE BERNARD. 
