336 
HET ONDERZOEK VAN DEN BODEM 
niet zelden zóó compacte klompen voorkwamen, dat zij aan stopverf 
deden denken. Dit leem was in den regel bedekt met een vrij dunne 
laag bruin , sterk ijzerhoudend slib of modder , dat op zeer opvallende 
wijze van het leem verschilde , welk laatste somtijds echter ook , of- 
schoon in zeer veel geringere hoeveelheid , ijzeroxyd bevatte , dat dan 
als rood bruine strepen en banden in de grijze massa zichtbaar was. 
De grijze massa zelve kenmerkte zich door een groote armoede , ja 
niet zelden bijna volkomen gebrek aan dieren ; zeer dikwijls werd er 
echter een ongelooflijke hoeveelheid half vergane wormkokers in aan- 
getroffen , veelal ook eveneens half vergane schalen van Lamellibran- 
chiaten of schelpdieren , maar deze nooit in bizonder groote hoeveelheid. 
Deze laatsten vertoonden gewoonlijk de in ’t oogvallende bizonderheid 
dat zij in hun midden een kleine cirkelronde opening van ongeveer 
1 mM. bezaten. Het waren voor het meerendeel schelpen van Tellina 
lata, Leda pernula en eenige species van Astarte. 
De kokers waren , voor zoover ze bepaald konden worden , afkomstig 
van de volgende dieren : Pectinaria hyperborea , 4 a 5 cM. lang , ke- 
gelvormig , hard , en gevormd uit zand en andere bodembestanddeelen ; 
Onuphis co7ichilega, plat en samengesteld uit stukjes van Mollusken- 
schalen en kleine steentjes ; de lange , dunne , doorschijnend perkament- 
achtige buizen waren afkomstig van Spiochaetopterus typicus : evenzoo 
waren de lange leerachtige kokers van Potamïlla en andere Serpuliden 
niet zeldzaam , terwijl eindelijk nog verschillende andere tubicole An- 
neliden hier door de overblijfselen hunner min of meer in staat van 
ontbinding verkeerende woningen vertegenwoordigd waren. De meeste 
dezer wormkokers kwamen met hun levende bewoners , maar dan 
meestal in veel geringer aantal , ook voor in de bruine , het leem 
bedekkende sliblaag, die dan ook gewoonlijk, in tegenstelling van het 
leem, een vrij rijk, soms zelfs zeer rijk dierleven vertoonde. Als een 
eigenaardige bizonderheid zij hier nog vermeld , dat de kokers van 
Pectinaria hyperborea in zeer vele gevallen , in plaats van het er in 
thuis behoorende dier een tot het geslacht Phoscolosoma behoorende 
worm bevatten. Dit bleek op niet minder dan 28 stations het geval 
te wezen en niet zelden werd dit dier op deze wijze in zeer talrijke 
exemplaren aangetroffen. 
De ligging der twee verschillende bestanddeelen van den bodem 
maakt het nu ook duidelijk, waarom de zwabbers hier veelal met 
zooveel gunstiger resultaat konden worden aangewend dan de dreg. 
De eerste toch sleepten slechts door de oppervlakkige laag en namen 
