DE LEER DER ALCHYMISTEN. 
367 
het bedrijf der alchymisten , waardoor het bij het algemeen in hooge 
eere geraakte. 
De bovenbedoelde rechtsgeleerden waren niet de eenigen, die door 
de redeneeringen en de proeven der alchymisten op eenen dwaalweg 
werden geleid. Groot en klein , wereldlijke vorsten en geestelijke 
heeren , bedriegers en menschen , die door waarheidsliefde gedreven 
een groot gedeelte van hun leven aan het »groote werk” opofferden , 
waren van de mogelijkheid overtuigd , dat het eene metaal uit het 
andere kon worden bereid. Wil men weten , hoezeer deze overtuiging 
in het algemeene denken was doorgedrongen , van hoevele handelingen 
zij de drijfveer is geweest, men leze het in 1886 verschenen werk 
van den zooeven genoemden hermann kopp : Die Alchemie in alterer und 
neuerer Zeit. Ein Beitrag zur Culturgeschichte. 
I. 
Hoe kon zulk eene dwaling echter gedurende verscheidene eeuwen 
zóó krachtig werken? Yan welke denkbeelden was zij het noodwendig 
gevolg ? en welke feiten hebben haar zulk een lang leven geschonken , 
terwijl zij toch met de waarheid in lijnrechte tegenspraak was en 
men haast verwachten mocht haar spoedig met de werkelijkheid in 
botsing te zien komen ? 
Het antwoord op deze vragen verwijst ons in de eerste plaats naar 
de opvatting der ouden omtrent de samenstelling der stoffen, eene 
opvatting in beginsel van de onze verschillende. 
Eene korte herinnering aan de tegenwoordige beschouwing is wellicht 
niet geheel overbodig. Wanneer men water door middel van eenen 
elektrischen stroom in waterstof en zuurstof ontleedt , vindt men , 
dat de hierbij verkregen hoeveelheden van deze heide gassen te zamen 
evenveel wegen als het water , hetwelk als zoodanig verdween. In het 
water neemt men, en hoe zou het anders kunnen zijn , de aanwezigheid 
aan van waterstof en zuurstof, altijd volgens eene vaste gewichts- 
verhouding vereenigd , doch op zóódanige wijze tot ééne nieuwe stof 
verbonden , dat haar individualiteit (als ik mij zoo uitdrukken mag) 
verdwenen is. De eigenschappen van de zuurstof zoowel als die van 
de waterstof zijn verdwenen en eene nieuwe stof is opgetreden met 
eigenschappen voorzien , die men van te voren niet had kunnen voor- 
spellen. Hetzelfde is het geval, wanneer men een mengsel van zwavel- 
bloem en ijzervijlsel in eene bepaalde gewichtsverhouding (b. v. 4 G. 
