DE LEER DER ALCHYMISTEN. 
369 
de negentiende eeuw was van eene dergelijke voorstelling van eigen- 
schappen als bepaalde stoffen nog niet geheel vrij , hoewel het 
tegenwoordige begrip van grondstoffen , in de eerste plaats berustende 
op onveranderlijke hoeveelheden , in het laatste gedeelte der achttiende 
eeuw tot volkomen helderheid gekomen was. Wel was de worsteling 
geëindigd en waren de elementen der ouden weggesmolten als sneeuw 
voor de zon , maar toch zien wij nog sporen van de oude voorstelling 
in de zoogenaamde » onweegbare vloeistoffen” (warmte, licht en elek- 
triciteit), waarin eerst het onderzoek der negentiende eeuw verschil- 
lende toestanden der stof herkende. 
» Eigenschappen als grondstoffen voorgesteld” zietdaar eene eigen- 
aardigheid van heerschende denkbeelden in de wereldbeschouwing uit 
vroegere eeuwen. Eene tweede bijzonderheid, waarin zij van heden- 
daagsche voorstellingen afweek , was het gevolg van de eerste : de 
grondstoffen, zelve in haar wezen niet onveranderlijk, waren als 
zoodanig geen stoffelijke bestanddeelen van de natuurvoorwerpen. Ging 
eenig voorwerp , door verhitting b. v. in eenen anderen toestand over , 
dan werd de verandering van eigenschappen met den overgang van 
de eene grondstof in de andere gelijk gesteld. Dat eene dergelijke 
beschouwing , waar ‘zij op de metalen werd toegepast , de verwachting 
moest opwekken , dat het eene metaal in een ander zou kunnen over- 
gaan , ligt voor de hand. 
De oudste voorstelling , die algemeen ingang gevonden heeft en 
die eeuwen voor waarheid gold , was de leer der vier grondstoffen 
van ARisTOTELEs. Volgens haar werd in het bestaan van lucht, aarde, 
vuur en water de oorzaak gezocht van de algemeen waargenomen 
toestanden der stof, namelijk van den gasvormigen , den vasten, den 
vloeibaren en eenen zeer ijlen en heeten toestand. Wanneer voor de 
namen van deze denkbeeldige elementen andere woorden waren ge- 
kozen , die niet tevens namen van werkelijk bestaande stoffen waren , 
deze leer had in latere tijden minder verwarring aangericht. 
Vooral de fransche scheikundige berthelot heeft in den laatsten 
tijd gewezen op het verband van de leer der alchymisten en die der 
vier elementen l . Hij doet dit op grond van zijn onderzoek van een 
1 Les origines de V alchimie. Nouvelle Revue; 1 en 15 Februari 1884. Vertaald 
in Wetensch. Bladen ; Juli en Sept. 1884 en later ook afzonderlijk uitgegeven. 
Goethe zegt ook, dat welling’s opus cabbalisticum , hetwelk hij las, even als 
alle geschriften van die soort zijnen stamboom rechtstreeks van de nieuw-platonische 
school afleiden kon. 
