DE LEER DER ALCHYMISTEN. 
381 
de geneesheer op aandrang der bezorgde moeder een fleschje met een 
gekristalliseerd zout gehaald en den inhoud aan den patiënt gegeven. 
Dat de toestand van hetzelfde oogenblik begon te beteren had het 
aanzien , hetwelk de geneesheer en de door hem gekoesterde leer ge- 
noten , niet weinig verhoogd. 
Dat dit gebeuren kon in goethe’s huiselijken kring , en wel op 
eenen tijd , waarop de scheikundigen met enkele uitzonderingen tegen- 
standers der alchymie waren , toont wel aan , hoe diep de oude voor- 
stellingen waren vast geroest. En nog zijn zij misschien niet geheel 
uitgestorven ! 
In de natuurwetenschap worden thans geen eigenschappen meer tot 
den rang van bijzondere beginsels verheven , die de algemeene materie 
tot het gebied van hunne werking hebben. Sints het tegenwoordig 
begrip der elementen ingang vond ; was zulk eene verwisseling on- 
mogelijk. Toch kunnen wij de sporen der oude beschouwing nog lang 
vervolgen. Lavoisier, de groote hervormer, plaatst in zijne » Grondbe- 
ginselen der scheikunde” licht en warmtestof, zuurstof, stikstof en 
waterstof tezamen in de eerste groep der grondstoffen , die tot de 
drie rijken behoort , en langen tijd na hem werd van zoogenaamde 
onweegbare stoffen gesproken en werden warmte , licht en elektriciteit als 
zoodanig genoemd ; ook hiertoe leidde eene verklaring van de ver- 
schillende toestanden , waarin de lichamen konden verkeeren. De uit- 
drukkingen , dat het eene metaal de warmte gemakkelijker opneemt 
dan een ander en dat door wrijving in barnsteen elektriciteit wordt 
opgewekt , waren zoolang als warmte en elektriciteit als onweegbare 
vloeistoffen werden beschouwd , verwant met de voorstelling der griek- 
sche wijsgeeren , die eene stof water noemden , wanneer zij vloeibaar 
was of smelten kon , en met het denkbeeld der alchymisten , dat een 
metaal goud was, wanneer het in kleur en in glans op dit metaal 
begon te gelijken. » Water” en »goud”, in dien zin door hen ge- 
bruikt, moet men als bij voegelijke en niet als zelfstandige naamwoorden 
beschouwen. Dezelfde stof kon goud of geen goud zijn , evenals barn- 
steen elektrisch of niet elektrisch wezen kan. ( Wordt vervolgd). 
28 
