414 
DE LEER DER ALCHYMISTEN. 
doet wassen en voortkomen als de lucht , vuur en water en alles , 
wat leven heeft , of ook wel de ziel van alle dingen , die aan menschen 
en beesten , aan alle vruchten des lands en ook aan de mineralen en 
wat er nog meer zou mogen zijn het leven geeft, want God heeft 
niet slechts de aarde gemaakt alsof zij dood was, maar heeft daar 
een geest of ziel ingelegd”. Elders heet zij »de waarachtige materie, 
die niets anders is dan de geest des werelds, zonder welken wij niet 
kunnen leven”, en »deze geest kan geen rust vinden, zoolang hg 
geen lichaam gevonden heeft”. »Het is de materie der oude philo- 
sophen , die te zijner tijd in de aarde gevonden wordt , waarvan basilils 
zegt, dat de geest der aarde onzienlijk is, maar door de krachtige 
werking der bovenaardsche lichten als de zon , de maan en de sterren 
met het centraalsche vuur aan den dag gebracht en door de operatie 
van de konst klaarlijk vertoond wordt.” Regen en hagel brengt zij 
voort; den wind heeft zij in haren buik gedragen. Onder tal van 
namen wordt zij voorgesteld b. v. : de Vogel die bij den nacht wan- 
delt , een Adelaar , een Slang der Aarde , Roode Leeuw , Groene Leeuw 
en Jonkvrouwenmelk. Worden de bekende metalen, mineralen en 
zouten door bepaalde teekens voorgesteld, voor de Prima Materia 
wordt dikwijls hetzelfde teeken gebruikt als voor het metaal lood, en 
dan wordt zij wel eens de oude Saturnus genoemd. In nauw verband 
staat hiermede ook de voorstelling , die met het gebruik van het 
woord Asot gepaard ging; hierdoor werd vooral het zoogenaamde zaad 
of sperma der metalen voorgesteld , en ons treft hier als eene bijzon- 
derheid in de wereldbeschouwing van onzen schrijver, dat hij ook 
voor de onbewerktuigde stoffen de mogelijkheid van voortplanting en 
groei onderstelde. Deze Prima Materia »de onzienelijke lucht”, ver- 
eenigt zich met alle zaden van de gansche wereld, waar zij maar bij 
kan komen , en deelt daaraan het vermogen mede om te kunnen wassen. 
Vraagt men thans, of aan de Prima Materia ook eene meer tastbare 
stof beantwoordde, of welke der bekende stoffen daaraan ten minste 
het meest nabij kwam , dan leert het antwoord op deze vraag ons , 
wat er van de aloude voorstelling van de vier grondstoffen : lucht , 
aarde, vuur en water, nog bij onzen alchymist overgebleven was. 
»Wie zal ons recht zeggen, wat de eerste materie van alles is: het 
A (vuur) of het V (water) , de lucht , ja de Aerde ?” Beweren som- 
migen , dat de lucht , waarin men leeft , het is , deze lucht kan het 
niet zijn , daar zij zeker ook uit de eerste materie voortgekomen is. 
Trouwens het blijkt niet, dat goossen van vreeswijk het met zich- 
