DE LEER DER ALCHYMISTEN. 
415 
zelven eens is geworden , hoe hij over deze groep van elementen 
dacht; »ik geloof”, zegt hij ergens, »dat de Materie der Philosophen 
niets anders is dan water en vuur”, en elders: »het lijf van den ouden 
Saturnus (zie boven) bestaat uit de elementen als water en vuur”, 
waar dan aan toegevoegd wordt: »niet zulken , als wij dagelijks ge- 
bruiken, maar dat nog geen lijf heeft aangenomen”. Terwijl deze 
aangehaalde woorden den indruk maken , dat slechts twee van de 
grondstoffen van aristoteles worden aangenomen , vinden wij ergens 
anders de verklaring: »de rechte Materie, voor soo veel mij bekent 
is, kan anders niet wezen, dan Aerde, Water en Vyer, die t’ samen 
een, maer in drien verdeelt zijn”. Yan bepaalde denkbeelden aan- 
gaande dat duistere punt kan nog minder sprake zijn , wanneer wij 
letten op uitdrukkingen als de volgende, dat in sommige stoffen de 
vier elementen volkomen zijn , of dat het woord van den Prediker 
(Hoofdst. III vs. 19): »Want wat den kinderen der menschen weder- 
vaart, dat wedervaart ook den dieren en eenerlei wedervaart hun 
beiden; gelijk die sterft, alzoo sterft deze en zij hebben allen eenerlei 
adem, en de uitnemendheid der menschen boven hem is geene”, hierom 
gezegd zou zijn , dat allen uit de vier elementen hun oorsprong hebben. 
Waar de geheimzinnige Prima Materia eenen vorm heeft aangenomen , 
»de Seconda Materia tot haren wagen heeft aangenomen”, geraakt zij 
voor den mensch binnen het bereik der zintuigelijke waarneming. 
»In deze Seconda Materia moet de konstenaer soeken en niet in de 
Prima : Want dese heeft Godt alleen voor hem selven behouden; soo dat 
wy daer niet toe konnen komen, wij mogen ook doen wat wij willen.” 
Werd boven gezegd, dat de Prima Materia der alchy misten in onzen 
tijd Urmaterie zou heeten, tusschen de denkbeelden, die aan deze 
woorden ten grondslag liggen, heerscht groot verschil. De Urmaterie 
toch vertoont zich hier als koolstof , ginds als zwavel , wederom elders 
als zuurstof enz., d. w. z. in de aan onze zintuigelijke waarnemingen 
onderworpen grondstoffen zien wij hare uitingen. Hiet aldus was het 
met de Prima Materia gesteld , die volgens de opvatting , waarmede 
wij hier kennis maken , eerst de drie beginselen Mercurius , Sulphur 
en St. (Sout) voortbrengt, en daaruit zijn dan de tastbare stoffen op- 
gebouwd. In dezen zin moet men uitdrukkingen verstaan als b. v. 
»de gantsche Werelt bestaet nieuwers anders uyt als uyt St. , Slfv 
en $ (kwik)”. Goossen van vreeswijk leeft in den tijd, waarin aan 
de stellingen van paracelsus zeer hooge waarde wordt toegekend. Het 
zijn niet alleen de zeven metalen (goud , zilver, lood, koper, ijzer, 
