418 
DE LEER DER ALCHYMISTEN. 
»is in het mineralische rijk bekleed met deze stukken als wij n steen , 
vitriool , zout , salpeter , aluin , zout van ammoniak , arsenikum , zwavel , 
antimoon , kwikzilver (allen door bepaalde teekens voorgesteld) , in 
het metaelsche met goud , zilver, ijzer, koper, lood en tin.” Het 
werd ook mogelijk geacht de eigenschappen van de stof te scheiden ; 
immers op de aangehaalde woorden volgt : soo men deze Natuur sou 
willen ontleden , en hare kleederen aftrekken , soo moet dat geschieden 
door de konst van het vuur , als door Distilleeren , Sublimeeren , Cal- 
cineeren , dan word de Natuur ontkleed.” 
Dat de metalen grondstoffen waren , deze gedachte komt bij goossen 
van vreeswijk dus niet op. De proeven , die in zijn laboratorium 
werden uitgevoerd , hadden niet ten doel der natuur vragen te doen 
om onbevangen acht te geven op het antwoord, hetwelk zij gaf , maar 
dienden alleen tot bevestiging van vooropgezette meeningen , die in 
een wijsgeerig stelsel uit vroegere eeuwen thuis behoorden. De geest 
van het natuuronderzoek , die reeds hier en daar vaardig werd over 
voorgangers van hervormers uit lateren tijd, ontbrak bij hem geheel. 
Alleen waar de proef eenig bevestigend antwoord scheen te geven , 
werd haar uitkomst van belang geacht. Daarentegen werd steun ge- 
zocht , waar zij slechts in schijn kon worden verschaft. Zoo vindt het 
bestaan der drie vermeende beginselen eenigen steun door de verge- 
lijking met de leer , dat in ’s menschen bestaan geest , ziel en lichaam 
tot een geheel vereenigd zijn. Aan paracelsus wordt de vergelijking 
ontleend : de kwik is de geest , de swavel is de anima en het sout 
is het lichaam. Eveneens wordt in een verdicht gesprek tusschen het 
koper, den wijn, het water en het kwik der philosophen een aantal 
bewerkingen genoemd , waardoor het genoemde metaal geopend worden 
zal, en ontvangt Venus (waardoor het koper vertegenwoordigd wordt) 
op haar vraag, wat het einde daarvan zal zijn, tot antwoord: »men 
zal uw lichaam in drie stukken verdeelen , namelijk in geest, in ziel, 
en in lijf.” 
Van deze drieledige vergelijking wordt het eerste gedeelte, waarin 
het kwik een geest wordt genoemd, het veelvuldigst gebruikt. Trou- 
wens, deze vergelijking liet haar sporen tot in den tegenwoordigen 
tijd achter. Overal waar uit een metaal , een zout , eene plantaardige 
stof, uit een voortbrengsel der dierlijke stofwisseling of waaruit dan 
ook eene vloeistof werd verkregen door de dampen , die bij verwar- 
ming der genoemde stoffen ontstaan , af te koelen , meende men den 
geest dier stof afgezonderd te hebben. En waar wij zoutzuur noemen 
