422 
DE LEEK DER ALCHYMISTEN. 
voorkwamen. Het middel heette de » steen der wijzen” en deze alleen 
zou in staat zijn verandering te brengen in het wezen der zouten en 
der metalen, der » animalische , vegetabilische en mineralische” zaken, 
die hare bepaalde gedaante hebben aangenomen. Een steen in den eigen- 
lijken zin van dit woord behoefde hij juist niet te zijn ; sommigen 
droomden daar wel van , doch zij dwaalden , want het wonderbare ver- 
mogen was niet aan ééne bepaalde gedaante verbonden. Wel wordt in 
de Groene Leeuw over eenen rooden karbonkelsteen gesproken , waar- 
mede een alchymist van cal, die ook in Nijmegen werkte, in tegen- 
woordigheid van den schrijver ijzer eerst in lood en vervolgens in 
goud veranderde , toch zou een poeder (een zoogenaamd cementpoeder) 
of eene vloeistof (eene tinctuur) ook dezelfde werking kunnen doen. 
De natuur bracht hem zelve niet voort , maar wel de stoffen , die de 
mensch noodig had om daaruit door de kunst des vuurs den steen 
te bereiden. »Soekt dan datgene, dat de Metalen, Mineralen, Souten , 
Kruiden en Boomen heeft doen wassen , want dat is de waerachtige 
Materie der Wysen.” Dat men zich ook de onbewerktuigde natuur 
voorstelde als vatbaar voor groei en ontwikkeling , werd reeds boven 
opgemerkt. Heeft de schrijver in verscheidene mijnen dikwijls een 
mineraal gezien in gedaante als een goudsteen , schoon van glans en 
zwaar van gewicht , hij hield zich onmiddellijk overtuigd van het bestaan 
van kleine hoeveelheden koper en ijzer in de nabijheid , die dan volgens 
zijne meening uit dien goudsteen waren gegroeid. 
Ook goossen van VREESWIJK heeft tal van stoffen aan zijn onderzoek 
(wij komen straks op zijnen arbeid in het laboratorium terug) onder- 
worpen ; nu eens zien wij hem groote waarde hechten aan den bast 
en het hout van den eik , dan aan den wijn of aan eene andere stof ; 
deze veranderlijkheid vindt wellicht haar oorzaak hierin , dat hij den 
steen der wijzen nu hierin dan weder daarin zocht. Dat hij te vergeefs 
bleef zoeken , hij laat niet na het zijnen lezers te verzekeren , maar 
toch , de hoop begeeft hem niet. Eenmaal , misschien gebeurde het meer- 
malen , heeft hij zich gevleid met de vreugde der ontdekking. Maar 
het einde is geweest , dat hij de voltooiing van het werk aan een later 
geslacht moest overlaten. »In den vitriool, in de salpeter, in het ge- 
wone zout , in aluin , in steenzout , in bloed , in oude lappen , in haar 
van beesten, in goud, in zilver, in ijzer, in koper, in tin, in lood, 
in mercurius , in zwavel, in arsenicum, en voorts al wat men bedenken 
kan is niets gevonden, dat tot het werk zou dienen.” Dat tot de 
laatstgenoemde rubriek ook tal van stoffen behooren , die met de voort- 
