DE LEE 11 DER ALCHYMISTEN. 
425 
»de groote Medicyne voor de menschen en de metalen”, ook niet de 
oorzaak zijn van de onderstelling , dat de geneesmiddelen ’s winters 
krachtiger op het menschelijk gestel werken dan in den zomer? Hij 
heeft dit , naar hij meent , bij zichzelven en bij zijne vrouw waar- 
genomen. Boven zagen wij , dat hij ook de korte winterdagen gunstiger 
hield voor het groote werk dan de lange dagen in den zomer. 
» Gelijk brengt gelijk voort”, luidt zijne stelling, wat de verande- 
ring der onedele metalen betreft; zonder tegenwoordigheid van goud 
wordt geen ander metaal daarin veranderd. En ten opzichte van den 
aard der geneesmiddelen en het zieke lichaam denkt hij niet anders ; 
» gelijk wordt door zijns gelijk genezen.” Getrouw aan dezen stelregel 
zien wij hem op vieze stoffen van zeer onderscheiden aard , waarvoor 
men in den regel den neus optrekt , voor tweeërlei doel zijne kunst- 
bewerkingen toepassen. 
In het geheel van denkbeelden en voorstellingen , die tot de wereld- 
beschouwing van onzen alchymist behoorden , mogen de meest on- 
gerijmde bestanddeelen worden herkend , op den naam van een geheel 
mag het ten volle zijne aanspraken laten gelden. Wie eenmaal op het 
standpunt van zulk eenen stond , moest erkennen , dat goud groeien 
kon en dat de mensch dus goud zou kunnen maken , wanneer hij 
aan de doode secunda materia den prikkel tot dien groei mededeelde. 
En hoeveel was er niet, waaraan dergelijke opvattingen steun ont- 
leenden ? Men zag uit eene rups een pop ontstaan en later brak het 
poppenhulsel los om ruimte te geven aan een vlinder , wiens vleugelen 
zich weldra zouden ontplooien ; men zag uit bedorven vleesch en op 
zooveel andere plaatsen » wormen” te voorschijn komen en men twijfelde 
er niet aan , of het eene was in het andere veranderd. Men zag op 
zijnen tijd een onedel metaal, dat in goud veranderde, of hoorde 
door ooggetuigen zulke veranderingen beschrijven. Zoo ging het al- 
thans zeer veel ernstige beoefenaars en zoo ging het goossen van 
vreeswijk ook. Den 17<len Juni 1670 zag hij bij doctor helvetius 
in den Haag het goud , dat in tegenwoordigheid van dezen lijfarts 
van den prins van oranje door een eenvoudig man was gemaakt en 
den doctor van een ongeloovige in een geloovige veranderd had. In 
Aken luisterde hij den 29sten October van hetzelfde jaar met een 
zeer groot gezelschap naar het verhaal van mr. güilliaem , munt- 
meester en goudsmid in genoemde stad, bij wien in 1655 door zekeren 
snijders lood in goud veranderd was. Hoe geloof te weigeren aan 
eene zaak , waaromtrent zooveel geloofwaardige menschen getuigenis 
