DE LEER DER ALCHYMISTEN. 
431 
Het vermogen van salpeter om de verbranding te kunnen onder- 
houden , was terdege bekend , getuige de ontdekking van het buskruit 
reeds lang te voren. »Wie soude zeggen”, soo wordt in de Silvere 
Rivier , bladz. 129 gevraagd, dat in de » salpeter sulken kracht ver- 
borgen was , als alle menschen nu bekent is ; want als die syne 
krachten openbaart , dan moeten hem alle menschen wyken , ofte hy 
neemt haar lijf en leven wech , ende voert de geest ten hemel of in 
de helle.” Trouwens niet altijd is de schrijver in het bezit van deze 
kennis geweest. Eenige jaren vroeger twijfelde hij er aan , of zwavel 
en salpeter malkander in brand konden steken zonder het stof van 
de houtskolen. Hij vertelt , hoe deze twijfel bij hem in zekerheid ver- 
anderde. Hij had een mengsel van de twee genoemde stoffen in een 
kolf verhit en daaraan een » voorligger” verbonden om hunne geesten op 
te vangen. Maar toen de hitte grooter werd , begon de materie in 
brand te gaan, kolf en helm barstten uiteen »soodat ik mij naeuws- 
lijks in mijn huis konde bergen , en dacht dat my de schoorsteen op 
het hooft zou vallen. Die in dusdanige specien willen werken , moeten 
weten, dat met sulke geesten zonder perijkel niet om te gaen is.” 
Later worden deze twee dus met veel eerbied behandeld ; de salpeter 
»het sterckste onder alle Souten mag wel voor eenen quaden brullenden 
Leeuw gehouden worden,” ( Vervolg van het Cabinet, bladz. 22) , en aan 
het buspoeder (buskruit) kan men zien , dat swavel en salpeter mal- 
kander niet beminnen , maar onderling strijd voeren , want met stanck 
en rook rukken zij zich geweldig van malkander , wanneer er vuur 
bij het buspoeder komt (E. I. bladz. 23). Van de bedoelde werking 
van salpeter wordt onbewust dikwijls gesproken , b. v. wanneer ver- 
meld wordt ( Groene Leeuw , bladz. 77) dat door behandeling van salpeter 
met azijnzuur eene Materie kan verkregen worden , die met groot 
geweld begint te branden. 
Het was trouwens meer geluk dan wijsheid , dat de proeven , die 
door onkundigen werden genomen , zonder onheil afliepen. Bij de 
beschrijving toch van de proef, waarbij door behandeling van oly van 
vitriool met ijzer schoone Cristallen (van ijzervitriool of ferrosulphaat) 
worden verkregen ( Vervolg van ’t Cabinet , bladz. 62), wordt wel met 
het oog op de sterke verwarming de raad gegeven de oly van vitriool 
langzamerhand bij het water te voegen , en wordt wel gezegd , dat 
het ijzer stinkt , zoolang de inwerking duurt , maar bestaat niet het 
geringste vermoeden van de vorming der uiterst brandbare waterstof. 
Hoe ligt had deze een » schrikkelijke geest” kunnen worden, die 
