28 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
eerst een hooger cijfer gevonden werd dan later. 201 waarnemingen van één waar- 
nemer (DE SAUSSUB.E) tusschen 1828 en 1830 bepaalden de hoeveelheid koolzuur in 
de lucht in volumen op 0.00041; uit 322 waarnemingen, tusschen 1830 en 1856 
door 6 personen uilgevoerd, zou men een cijfer 0.00036 afleiden, terwijl uit meer 
dan 4000 waarnemingen van 22 waarnemers tusschen 1856 en 1885 volgt, dat het 
koolzuur in de lucht slechts 0.00031 daarvan bedraagt. Men naderde dus langzamer- 
hand de juiste waarde; dat dit met één enkelen scheikundige ook het geval was, 
leeren b.v. de cijfers van DE SAUSSUltE, die tusschen 1809 en 1815 het gehalte aan 
koolzuur op 0.0006, tusschen 1816 en 1828 op 0.00049 en tusschen 1827 en 1830 
op 0.00041 bepaalde. 
Slechts twee malen werd beproefd de vaste fouten der waarneming vast te stellen, 
namelijk door VON GILM in 1857 en door müntz en atjbin in 1882. Zij vermengden 
daartoe een bepaald volumen koolzuur met een bepaald volumen lucht en onder- 
zochten vervolgens, of zij dezelfde hoeveelheid terugvonden. 
De verschillende methoden worden dan behandeld. Zij worden, voor zooverre zij 
op scheikundige werkingen berusten , tot twee groepen gebracht ; de hoeveelheid 
koolzuur wordt vastgesteld in een begrensd volumen lucht of door middel van eenen 
aspirator worden grootere hoeveelheden lucht met de hydroxyden der alkali- of 
aardalkalimetalen in aanraking gebracht. In het eerste geval werd de hoeveelheid 
koolzuur uit de vermindering in volumen, door bepaling van het gewicht van het 
gevormde baryumearbonaat of door titratie van het overgeblevene hydroxyde bepaald. 
In hel tweede geval diende, behalve de bepaling van het gewicht of van de alkalische 
reactie , ook de bepaling van het volumen van het kooldioxyde, dat uit het gevormde 
carbonaat vrij gemaakt werd. Van natuurkundigen aard is het onderzoek van heine, 
die de absorptie van warmtestralen door lucht gebruikte om tot de kennis van de 
hoeveelheid koolzuur te komen. Hij vond bij deze proeven, die trouwens slechts op 
drie achtereenvolgende dagen plaats hadden, een gehalte van 0,000262. 
Vervolgens noemt blochmann de gevolgtrekkingen , die volgens hem uit de ver- 
kregen resultaten mogen worden afgeleid. De lucht, waardoor de aarde omgeven 
wordt, bevat gemiddeld 0.00030 aan koolzuur. De meening van müntz en aubin, 
dat de lucht op het zuidelijk halfrond er armer aan is dan die op het noordelijk 
halfrond , hetgeen volgens schloesing een gevolg zou zijn van de geringere warmte 
van het water der zee op het zuidelijk halfrond , verdient nog bevestiging. Boven 
het vasteland en boven de zee is de gemiddelde hoeveelheid even groot; boven het 
vasteland is de lucht ’s nachts iets rijker aan koolzuur dan over dag. De hoeveelheid 
koolzuur wisselt af hoogstens tusschen 0.00025 en 0.00035 ; de invloed der planten- 
wereld , van het gebruik van veel brandstoffen enz. laat zich alleen in de onmiddel- 
lijke nabijheid gevoelen. Na regen heeft men tot nog zoowel eene vermindering als 
eene vermeerdering opgemerkt en ook was de hoeveelheid koolzuur vóór en na regen 
dikwijls gelijk. 
Eindelijk deelt blochmann mede op welke wijze hij zoo nauwkeurig mogelijk de 
