36 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
lijk zijn, dat die grens niet lager kan wezen dan het maximum der spankracht van 
waterdamp hij de temperatuur van het water uit de leiding. In den winter dus, als 
de temperatuur van dit water 4° C. of minder bereikt, kan men komen tot 
6 mM. kwikhoogte in den manometer. Op warme zomerdagen heeft het water enkele 
malen een temperatuur van nabij 15° C. en dus kan men de spankracht niet lager 
dan van omstreeks 13 mM. verkrijgen. Maar men vrage zich zelven af, hoe weinigen 
onder de gewone demonstratieproefnemingen een lagere wezenlijk vereischen ! 
De snelheid van het »uitpompen’, als wij het hier nog zoo mogen blijven noemen , 
hangt vooral van de drukking af, waaronder het water uil de leiding toestroomt. 
Hier te Haarlem bedraagt die, op enkele toevallige uitzonderingen na, geregeld ruim 
drie dampkringen overdruk. Is die ergens aanmerkelijk minder, dan moet men daar 
voor zijn proefnemingen wat meer tijd nemen — wat volstrekt niets doet verloren 
gaan, daar men steeds rustig voortspreken kan — of kleinere klokken. 
In de volgende aflevering van dit bijblad — want de ons hier toekomende ruimte 
is voor heden verbruikt — stellen wij ons voor nog iets verder aangaande zulk 
gebruik der waterleiding in een physisch laboratorium te berichten. LN. 
SCHEIKUNDE. 
Overgangspunt bij scheikundige ontleding. — De temperatuur, waarbij rhom- 
bische zwavel in monoklinische zwavel overgaat ligt hij 95°6 , die, waarbij 
Na 2 S0 4 4- 10 H„0 zich splitst in 9 H 2 0 en Na 2 S0 4 + H 2 0 , bij 33°. J. H. van ’t HOFF 
en CH. M. van Deventer hebben eene dergelijke overgangstemperatuur gevonden, 
waarbij uit een mengsel van Na 2 S0 4 + 10 H„0 en MgS0 4 -|- 7 H 2 0 in de verhouding 
van hunne molekulairgewichten een dubbelzout Na 2 Mg(S0 4 '> 2 -f- 4 H 2 0 zich afscheidt. 
Uit zulk een dubbelzout bestaat het mineraal astrakaniet of simonyiet. Dat deze over- 
gang bij 2V/ Z ° geschiedt, wordt op verscheidene wijzen aangetoond. 
Uit oplossingen, waarin de zouten in de genoemde verhouding opgelost zijn, 
scheidt zich bij indamping boven 21%° astrakaniet en daar beneden een mengsel 
der beide sulphaten af. Een mengsel van astrakaniet met de noodige hoeveelheid 
water verhardt beneden 21%° tot eene stof, zoo vast als gips. Een mengsel van 
poeders der beide sulphaten vertoont beneden deze temperatuur geen scheikundige 
werking, maar daarboven wel, terwijl het vloeibaar wordt. Een mengsel der fijn- 
gewreven sulphaten vertoont bij 2V/ 2 ° een sterke uitzetting ten gevolge van de 
vorming van astrakaniet. Boven 21% is astrakaniet minder oplosbaar dan de sul- 
phaten en beneden dien temperatuurgrens is deze verhouding omgekeerd ; de oplos- 
baarheidslijnen snijden elkander bij 21°. Dit laatste is ook het geval met de lijnen, 
waardoor de dampspanningen der verzadigde oplossingen worden uitgedrukt. 
Dergelijke feiten , die met het natuurkundig verschijnsel van smelten en vast worden 
