42 
WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
Verlenging van ijzerstaven bij het magnetiseeren. — Men weet dat die zeer 
gering is. Joule, meen ik, schat haar op 740000 van de lengte der staaf. Toch is 
zij van groot belang , wanneer men zich ten doel stelt een aanschouwelijke voor- 
stelling te geven van wat er bij het magnetiseeren met de moleculen van het ijzer 
geschiedt, en aan te toonen dat die met bijna mathematische zekerheid gezegd kan 
worden de waarheid geheel weder le geven. 
Daarom wil ik hier een middel beschrijven om die uitzetting zichtbaar te maken 
voor een aantal toehoorders, dat ik wel is waar reeds sedert een twintigtal jaren 
bij mijne lessen heb gebruikt en aan belangstellenden in werking getoond, maar 
nog niet heb beschreven, omdat ik mij voorstelde eens den tijd te zullen vinden 
om een proevenreeks over die verlenging ten einde te brengen , vóórdat andere 
omstandigheden mij den lust daartoe benamen, en die dan te publiceeren. 
Dit middel is zeer eenvoudig en herinnert aan de metaalthermometers. Een ijzeren 
staaf, van 10 & 12 m.M. breed en 3 m.M. dik , is over haar geheele lengte vast- 
geklonken aan een geelkoperen van gelijke breedte en omstreeks 4 m.M. dikte. De 
zoo samengestelde slaaf heeft een lengte van ongeveer 60 centimeters. Zij wordt met 
het eene uiteinde stevig bevestigd in de eene of andere schroefklem , het andere is 
op geschikte wijze in aanraking gebracht met een zoogenaamden gevoeligen hefboom . 
die de beweging van dit uiteinde in vertikale richting omstreeks 40 malen vergroot. De 
staaf is omringd door een spiraal van geïsoleerd koperdraad, welke opeen houten klos 
van minstens gelijke lengte met de hare is gewonden, in wier midden zij zich bevindt. 
Leidt men nu den stroom van enkele Bunsen-elementen door die spiraal , ten einde 
de staaf tot nabij haar maximum te magnetiseeren, dan toont oogen blik kei ijk de 
lange arm van den hefboom , door een daling of rijzing al naar dat het ijzer boven 
of onder is geplaatst, en wel door eene van verscheiden millimeters, aan, dat 
het ijzer zich daarbij verlengt. Geschiedt de magnetiseering voor het eerst nadat de 
staaf is uitgegloeid, dan toont zij na het verbreken van den stroom aan dat de ver- 
lenging voor een gedeelte permanent is in eene mate, geheel onevenredig met het 
zwakke remanente magnetisme. Eerst het leiden van een stroom dóór den staaf heen 
is in staat deze overblijvende verlenging weg te nemen. 
En er is meer. Plaatst men de staaf met de ijzerhelft naar beneden en belast 
men haar vrije uiteinde met gewichten van een en meer kilo’s — deze brengen een 
buiging van de staaf, dus een samendrukking van het ijzer te weeg — dan ziet 
men de uitzetting van het ijzer met die belasting toenemen. 
Wanneer integendeel de staaf belast wordt, terwijl het ijzer boven is geplaatst en 
dit dus daardoor wordt uitgerekt , dan neemt de verlenging van dit laatste met toe- 
nemende belasting voortdurend af, wordt nul en bij nog verder voortgezette belasting 
gaat zij in een verkorting over. 
Er is, zoover ik weet, nog geen werktuig bekend geworden, dat even eenvoudig 
is in inrichting en gebruik en waarmede dit alles zoo duidelijk en overtuigend kan 
worden aangetoond. LN. 
