6 
JAN ItUDOLPH DEIMAN. 
Met deze korte en algemeene schets van zijn persoon meen ik te 
kunnen volstaan en verwijs hen , die meer bijzonderheden verlangen 
te weten naar de bronnen , waaruit ook ik geput heb. Meer aan- 
trekkelijk vond ik het deiman te volgen in zijne wetenschappelijke 
onderzoekingen, dan langer stil te staan bij enkele van zijne persoon- 
lijke hoedanigheden of bij zijn huiselijk leven. In korte trekken zal ik 
trachten mede te deelen , wat deiman als scheikundige , als geneesheer 
en als wijsgeer heeft voortgebracht. 
Het tijdperk van zijne scheikundige onderzoekingen duurt van 
1780 — 1800. Dit tijdperk is in de geschiedenis dier wetenschap een 
van de meest belangrijke , daar in dit korte tijdsbestek de voor- 
naamste bouwstoffen voor onze tegenwoordige kennis zijn bijeengebracht. 
Kort voor den aan vang van deiman ’s scheikundigen arbeid had lavoisier 
door maat en gewicht het beginsel van het behoud der stof vastge- 
steld , welk beginsel met de destijds heerschende begrippen van schei- 
kundige verbinding en ontleding, van verbranding en reductie, recht- 
streeks in strijd was. 
De leer van het phlogiston, door stahl zoo uitnemend uitgewerkt, 
was in lijnrechte tegenspraak met die van lavoisier , wiens theorie 
door de uitgebreider kennis der gassoorten meer en meer met de waar- 
neming in overeenstemming bleek te zijn , terwijl die van stahl , voor- 
namelijk steunende op het hypothetische » phlogiston’ ’ , meer en meer 
op den achtergrond werd gedrongen. Vóór lavoisier beantwoordde 
de phlogiston-theorie vrij goed aan de eisch^n door de scheikundigen 
gesteld en bezat zij tevens de verdienste van vele verschijnselen tot één 
beginsel, »het phlogiston” terug te brengen, hetgeen vóór dien tijd 
niet of onvoldoende was geschied. Volgens deze leer moest oxydatie 
met gewichtsverlies en reductie met het omgekeerde gepaard gaan ; 
de uitkomst bewijst juist het tegendeel. Deze tegenstrijdigheid — den 
phlogistici zeer goed bekend — is het uitgangspunt geweest van de 
onderzoekingen van lavoisier. Vóór 1780 werd op dit feit weinig of 
niet gelet, men beoefende de scheikunde slechts om de eigenschappen 
der lichamen te leeren kennen , het quantitatief en analytisch ge- 
deelte trok maar zeer matig de aandacht. Lavoisier bewees evenwel , 
dat met deze factoren rekening diende gehouden te worden , en dwong 
de scheikundigen de phlogiston-theorie op nieuw aan een onderzoek 
te onderwerpen en haar in overeenstemming te brengen met de waar- 
genomen verschijnselen. Lavoisier, die de juistheid van zijn denk- 
beeld proefondervindelijk kon bewijzen , sprak zonder voorbehoud als 
