8 
JAN RUDOLPH DEIMAN. 
Het gemeenschappelijke van hunnen arbeid kan m. i. de verdiensten 
van DEIMAN niet verminderen , vooral indien men van zijn lofredenaar 
verneemt, dat de proeven onder zijne leiding en op zijne aansporing 
zijn geschied. Bovendien wordt zijn naam bij al hunne werken steeds 
het eerst genoemd, en hierin verklaart doornik de erkenning van 
zijn meesterschap te zien, daar toch de naam van bondt of nieuwland 
minstens even hoog stond aangeschreven. » Indien men dus” — zoo 
besluit doornik — »de verdienste van de Hollandsche scheikundigen 
vermeldt, zpn de verdiensten van deiman daarvan onafscheidbaar ; hun 
lof te vermelden is tevens eene lofrede op deiman”. 
In deiman’s scheikundigen arbeid zijn twee perioden te onderscheiden ; 
vóór 1790, het jaar zijner ontdekking der ontleding van water door 
wrijvingselektriciteit , was hij een ijverig voorstander der phlogiston- 
theorie ; na dien tijd schaarde hij zich aan de zijde van lavoisier. 
Het voornaamste werk uit de phlogistische periode is, behalve 
eenige kleinere stukken en een prijsvraag over de vaste lucht, zijne 
verhandeling over de verschillende luchtsoorten , onderling en met de 
dampkringslucht vergeleken , welke hij met paats van troostwijk 
heeft uitgewerkt en waarvoor de Hollandsche Maatschappij van Weten- 
schappen te Haarlem hun de dubbele gouden medaille toekende. Dit 
belangrijk werk, in vreemde talen overgezet, werd door zijne tijd- 
genooten niet ten onrechte als een meesterstuk geroemd. Een zeer 
belangrijk hoofdstuk der scheikunde uit dien tijd, de zoogenaamde 
luchtscheikunde , wordt in dit werk zoo volledig mogelijk behandeld , 
de theoriën van de voornaamste phlogistici over verbranding , adem- 
haling , phlogiston , gepaard met een onderzoek naar den aard en de 
samenstelling der verschillende gassen , worden nauwkeurig beschreven , 
onderzocht en met hun eigen proeven vergeleken. Zij , die belang stellen 
in dit gedeelte der geschiedenis, het onze onmiddellijk voorafgaande, 
kan ik de kennismaking met dit vrij lijvige boekdeel zeer aanbevelen. 
Deze prijsvraag was een uitvloeisel van de onderzoekingen door 
priestley kort te voren gedaan , waarbij deze zich beroemd heeft 
gemaakt door zijne ontdekking van de zuurstof en van vele andere gas- 
soorten. Priestley’s analysen hadden echter zelden betrekking op de 
samenstelling der lichamen, meestal bepaalden zijne proeven zich tot 
de herkenning van hunne eigenschappen. Zoo ontdekte hij bijv. de 
vorming van een zuur bij het elektriseeren van lucht , zonder echter het 
salpeterzuur te herkennen ; eveneens de ontleding van ammoniak 
zonder kennis te nemen van de ontledingsproducten. Dwaze ingeno- 
