JAN RUDOLPH DEIMAN. 
9 
menheid met eigen denkbeelden of waarnemingen verblindde hem te 
zeer om ook het goede in anderen op te merken. Vasthoudend aan 
eenmaal aangenomen begrippen , wars van elke nieuwheid , stierf 
met hem de laatste, de voorheen zoo gevierde, phlogisticus. Ver- 
onachtzaamde hij de ontdekkingen van anderen en verzuimde hij ernstig 
en degelijk onderzoek naar den aard en de samenstelling der gassen , 
zijne tijdgenooten brachten het met al hun ijver en goeden wil niet 
veel verder. Het denkbeeld om alle lichamen met dezelfde karakteristieke 
eigenschappen als wijzigingen van een en dezelfde stof te beschouwen , 
oefende een verlammenden invloed uit en maakte nader onderzoek 
naar de samenstelling der stof overbodig. Zoo bevatten bijv. alle licha- 
men phlogïston , alle gassen dampkringslucht , alle zuren een oerzuur , 
alle alkaliën een kausticum. Volgens macquer was er slechts één 
lucht , één vuur , één water en één aarde. Intusschen heeft lavoisier van 
vele dier proeven uitnemend partij getrokken , met genialen blik de 
verschillende feiten zeer juist gerangschikt en er zijne theorie op toe- 
gepast, zoodat hij met meer dan gewoon succes zijn anti-phlogistisch 
systeem kon uitwerken en verdedigen. 
Vreesde ik niet te veel plaatsruimte te vergen , gaarne zoude ik 
uitvoeriger deze periode der » lucht scheikunde” behandelen, waarvan 
kopp zeer juist zegt: »Die genauere Untersuchung der atmospharischen 
Luft, die Unterscheidung anderer Grasarten von ihr und das Studium 
ihrer Eigenschaften haben eigentlich der Chemie ihren jetzigen Character 
gegeben.” 
Bij dezen stand van zaken schreven deiman en troostwijk de ver- 
handeling, waarvan ik boven met een enkel woord den inhoud mede- 
deelde , en waaruit men eenigszins kan afleiden , hoe omvangrijk zij 
is en hoe volledig zij het onderwerp hebben behandeld. Een enkel 
voorbeeld zal genoeg zijn om aan te toonen , op welke scherpzinnige 
wijze zij het phlogistische stelsel tegen dat van lavoisier verdedigden. 
Voor eene meer uitvoerige uiteenzetting ben ik zoo vrij te verwijzen 
naar een uitgebreider behandeling van dit onderwerp, onlangs uit- 
gegeven door het Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en 
Wetenschappen getiteld : De verdiensten der Nederlcundsche scheikundigen van 
het laatst der vorige eeuw. 
Tijdens deiman’s prijsvraag — uitgegeven in 1788 — had de ver- 
brandings-theorie van lavoisier nog niet haar volle ontwikkeling be- 
reikt; waren zijne begrippen van de zoogenaamde licht- en vuurstof, bij 
zijne beschouwingen een voorname plaats bekleedende, nog vrij on- 
