JAN RUDOLPH DEIMAN. 
11 
medewerking van deiman verheugen , daar hij een paar jaar later met 
troostwijk de merkwaardige ontdekking deed van de ontleding van 
water door wrijvings-elektriciteit , door welke ontdekking zijne over- 
tuiging — toch reeds wankelende — voor goed voor die theorie van 
LAVOisiER gewonnen werd. 
Ik geloof niet mij aan overdrijving schuldig te maken , indien ik 
deze proef als eene der meest beslissende voor de theorie van lavoisier 
verklaar en meen , dat , zoo zij al niet der phlogistontheorie den genade- 
slag toebracht, dan minstens haar afsterven zeer verhaastte. 
De samenstelling van het water , door lavoisier , la place , monge , 
cavendish en MEUSNIER synthetisch en analytisch bewezen , had onder 
de phlogistici wel vele bekeeringen gemaakt , doch lang niet allen 
overtuigd, daar men bij de proeven om die samenstelling te bewijzen 
verschijnselen had waargenomen, niet alleen geheel in strijd met het 
anti-phlogistische beginsel , maar bovendien zeer in het voordeel van 
de phlogistische leerstellingen. Bij de verbranding van waterstof in 
zuurstof o. a. ontstond er behalve water ook salpeterzuur, en juist 
dit nevenprodukt , waarvan de aanwezigheid niet kon ontkend worden , 
bleek een geducht wapen te zijn in de hand der tegenpartij. Evenals 
van alle luchtsoorten , zoo redeneerden de phlogistici , was een zuur 
de basis van de gedephlogistiseerde lucht (zuurstof) , doch bij het ge- 
mis aan phlogiston onmerkbaar ; de waterstof daarentegen , geheel of 
gedeeltelijk uit phlogiston bestaande, zou dus, met de zuurstof ver- 
bonden , een zuur opleveren en water als nevenproduct vormen. De 
analytische proef met ijzer kon hen evenmin als de synthetische be- 
vredigen , omdat zij slechts met ijzer gelukte , van welk metaal de 
phlogistici bewezen achtten , dat het reeds door eenvoudige verhitting 
waterstofgas opleverde. Yan anti-phlogistische zijde waren wel pogingen 
aangewend om deze bedenkingen te weerleggen , waarin men ook ge- 
deeltelijk slaagde; doch het onomstootelijke bewijs, de directe ontle- 
ding van water in waterstof en zuurstof, had men nog niet gegeven. 
Dit gedeelte van het vraagstuk is door deiman en troostwijk op 
eene eenvoudige wijze opgelost; hunne waterontleding beantwoordde 
aan alle redelijker wijze te stellen eischen. Vele scheikundigen van 
naam aarzelden niet om deiman in deze den meesten lof te schenken. 
Kasteleijn vermeldt : »dat de proeven van de zeer beroemde heeren dei- 
man en troostwijk voor dé allerbeslissendste werden erkend”. (Chemi- 
sche en Physische oefeningen van p. j. kasteleijn 1793). Girtanner 
verklaarde : » De laatste proeven van deiman en troostwijk moeten 
