16 
JAN RUUOLPH DEIMAN. 
ontleding door wrijvingselektriciteit , ook die, welke zijn verricht 
ter verdediging van de enkelvoudigheid der stikstof. Ik acht deze 
onderzoeking des te verdienstelijker, vooreerst omdat zij meer dan 
eenige andere geheel door hen begonnen en uitgewerkt is , en ten 
tweede , omdat het hier de bestrijding betrof van een stelling , die de phlo- 
gistici ditmaal, en met veel meer kans op welslagen dan ooit, proef- 
ondervindelijk konden verdedigen. Het is van deze proeven, dat men 
getuigde , dat daarna geen hooger beroep meer mogelijk was. 
Kan in Nederland deiman al niet de eerste kampvechter voor het 
anti-phlogistisch stelsel genoemd worden , dan mag men toch van 
hem getuigen , dat hij den laatsten en heftigsten uitval van phlogistische 
zijde zegepralend heeft afgeslagen , want na deze verhandeling behoorde 
de phlogiston-theorie voor altijd tot de geschiedenis. 
Over geen enkel element misschien zijn de meeningen gedurende 
de phlogistische periode zóó verdeeld geweest als over de stikstof. 
De meest gewone voorstelling van hare samenstelling was — zoo- 
als voor de hand lag — die van dampkringslucht of zuurstof met 
phlogiston verzadigd. Somtijds werd zij wegens enkele harer over- 
eenstemmende eigenschappen met koolstofdioxyde verward en mephi- 
tische lucht genoemd of voor gedephlogistiseerd salpeterzuur gehou- 
den , dan weer hield men haar voor samengesteld uit zuurstof en lichtstof. 
Deze verschillende meeningen werden met nog eene vermeerderd , toen 
priestley bekend maakte dat men stikstof uit waterdamp kon bereiden. 
Het merkwaardige van deze proef lag minder in de wijze , waarop de 
stikstof ontstond , dan wel in de uitkomst der proef. Priestley verkreeg 
werkelijk stikstof, indien hij waterdamp door gloeiende buizen voerde. 
Dit feit was niet zonder beteekenis, want, indien het den phlo- 
gistici gelukte aan te toonen , dat water op deze wijze in stikstof 
kon veranderen , dan kon zulks evengoed met andere lichamen geschieden. 
Deiman en de Hollandsche scheikundigen , van het groote gewicht 
doordrongen, gordden zich aan ten strijde, en bij eene herhaling der 
proef kwamen zij onmiddellijk tot het besluit , dat priesley’s proef slechts 
dan de beweerde uitkomst opleverde , indien de buizen ter plaatse , 
waar zij verhit werden , niet volkomen luchtdicht gesloten waren. 
Met de grootste nauwkeurigheid werd de proef herhaald. Zij vergenoeg- 
den zich niet alleen aan te toonen , dat priestley niet met lucht- 
dicht sluitende buizen had geëxperimenteerd , maar zij gaven bovendien 
de juiste verklaring, waarom er in dit geval stikstofgas ontstond. 
