JAN RUDOLPH DEIMAN. 
19 
dige wetenschap tot stand gebracht, stichtte kant eene wijsgeerige school, 
die niet minder zijnen invloed heeft doen gelden op de studie der wijs- 
begeerte dan die van lavoisier op de beoefening der scheikunde. Deiman 
was hiervan zoo zeer doordrongen en besefte zoo diep de uitgestrekte 
beteekenis van het wijsgeerig stelsel door kant ontworpen, dat van 
hem — zooals doornik getuigt — gezegd kan worden, »dat hij 
gerangschikt moet worden onder diegenen , welke het eerst deze 
wijsbegeerte op onzen vaderlandschen bodem overbrachten en zich 
als derzelver voorstander en vereerder openlijk verklaarde , onaan- 
gezien de veelvuldige tegenkantingen die dezelve hier en elders on- 
dervond.” 
Tusschen de jaren 1776' — 1779 las hij in het meer gemelde genoot- 
schap »Concordia et Libertate” de volgende verhandelingen: »Over 
het nut der wijsbegeerte en over de opgeklaardheid van geest bij het 
sterven”, en spoedig daarna: »Over den nadeeligen invloed der vóór- 
oordeelen op het zedelijk karakter van den mensch”, »Over de strekking 
en den geest der critische wijsbegeerte” en »Over de bestemming van 
den mensch en den geleerde”. Van meer beteekenis zijn echter twee 
verhandelingen voorkomende in p. van hemert , Magazijn voor critische 
wijsbegeerte dl. III, bl. 1 en dl. IV, bl. 71 getiteld: »De grond- 
krachten der natuur en de levenskrachten”. In deze beide stukken, 
waarin hij zijne denkbeelden kort en zakelijk uiteenzet en ter op- 
heldering toepast op de meest algemeen werkzame natuurkrachten 
als : de zwaartekracht , de scheikundige verwantschappen , de magneet- 
kracht en de elektrische verschijnselen , komt zijne veelzijdige kennis 
en degelijke studie van de natuurwetenschappen duidelijker dan ooit 
te voorschijn. De wijze , waarop hij deze onderwerpen behandelt , ver- 
raadt eene zoo groote belezenheid en getuigt van zooveel gezond ver- 
stand en van zulk een helder oordeel , dat men in dit opzicht zich 
ten volle kan vereenigen met hetgeen doornik van hem getuigt , als 
hij zegt: » Diezelfde man die eenmaal de nagedachtenis, de verdienste 
van den onsterfelijken lavoisier konde huldigen, omdat hij met de 
leer van denzelven ten volle bekend was , diezelfde man , dankbaar voor 
het licht , dat kant ontstoken had , wilde aan de waereld een bewijs 
zijner dankbaarheid geven en rigtte dat gedenkteeken op , waardoor 
hij ook zijn roem als wijsgeer vestigde.” 
Kort voor zijn dood, op het einde van het jaar 1807, las hij 
in de Amsterdamsche afdeeling der Hollandsche Maatschappij van Fraaie 
Kunsten en Wetenschappen een verhandeling: » strekkende ten betoog, 
