72 
DE NATUURWETENSCHAPPEN 
levenden boom der wetenschap geen vruchten plukken , maar hoogstens 
eenige afgevallen, verdorde bladeren kunnen oprapen. 
Daarentegen is het onderwijs in de natuurkennis een uitstekend 
middel om te leeren waarnemen. Hooren wij ook , hoe prof. henry 
e. armstrong de voorzitter der sektie voor scheikunde in denzelfden 
geest sprak. » Ik verlang volstrekt niet, dat men het onderwijs in de 
oude talen zal laten varen of dat men onderwijs in de natuurkennis 
op de middelbare scholen geven zal , opdat de jonge lieden , die verder 
studeeren willen, er dan reeds iets van weten. In de gegeven omstan- 
digheden vind ik dit laatste zelfs niet wenschelijk. Maar wat ik wel 
verlang is , dat men zal leeren waarnemen en uit de waarneming 
gevolgen afleiden. Niemand heeft deze behoefte ooit meer bepaald uit- 
gesproken dan Charles kingsley in de volgende woorden: »het eerste 
wat een kind leeren moet na gehoorzaamheid en zedelijkheid is een 
goed gebruik van zijne oogen. Het komt er weinig op aan , hoe dit 
gebeurt , mits het waarnemingsvermogen maar geoefend wordt. Men 
zegt : kennis is macht , en terecht , maar dit geldt alleen van de kennis , 
welke men door waarneming heeft verkregen. Vele menschen zijn zeer 
geleerd door het voordurend lezen van boeken , toch zijn zij onbruik- 
baar in de maatschappij. Zij weten veel omtrent allerlei zaken, doch 
weten niet, hoe het te gebruiken.” 
Sir PLAYFAIR en armstrong zijn ook éénstemmig in hunne klachten 
omtrent de treurige gevolgen van het tegenwoordig onderwijsstelsel 
en prof. chrystal , door wien de werkzaamheden in de sektie voor de 
wiskundige en natuurkundige vakken werden geopend en geleid , sloeg 
op hetzelfde aambeeld als zij. »Hoe komt het”, zoo vraagt sir playfair , 
»dat in onze groote handelsteden vreemdelingen (Duitschers, Neder- 
landers , Zwitsers , ja zelfs Grieken) onze jongelieden verdringen en 
de voordeelige plaatsen bezetten, die hun erfelijk toekomen? Waarom 
stellen duitsche ondernemingen in de koloniën de onbekwaamheid der 
Engelschen in het licht? Wat is er de oorzaak van, dat geheele 
takken van het fabriekswezen , die met de kennis der natuurweten- 
schappen in een nauw verband staan , geheel uit ons land verdwijnen 
en elders buiten hun geboorteland gaan bloeien ? Ons stelsel van onder- 
wijs is te bekrompen en stelt ons niet in staat den strijd om het 
bestaan met goed gevolg te aanvaarden.” 
Armstrong vindt de gevolgen op een ander gebied niet minder treurig. 
»In de eerste plaats,” zegt hij, »behooren onze studenten beter voor- 
bereid te zijn ; een groot gedeelte van onzen tijd moet gebruikt worden 
