112 
POPULAIRE NATUURKUNDIGE VOORDRACHTEN. 
Welk een onderscheid tusschen toen en thans! En waarop berust 
het? Eenvoudig hierop, dat men in dien tusschentijd andere wijzen 
heeft ontdekt om electriciteit voort te brengen dan door wrijving, 
zooals ten tijde van franklin slechts bekend w'as. Die andere wijzen 
van voortbrenging hebben gemaakt , dat de electriciteit niet alleen 
tot vergulding en verzilvering , tot voortbrenging van electrisch licht , 
maar ook tot het in beweging stellen van werktuigen wordt gebruikt. 
Over dit laatste zal in het volgende worden gehandeld , dus over de 
electriciteit als beweegkracht, of juister over het aanwenden van den 
electrischen stroom tot het overbrengen van arbeidsvermogen. 
Daar staat een horizontale om een verticale as draaibare magneetnaald ; 
brengt men haar uit haren stand , dan keert zij daarin steeds terug , 
zoodat haar eene uiteinde (de noordpool) ongeveer naar het noorden , 
haar andere (de zuidpool) ongeveer naar het zuiden is gericht. De 
noord- en de zuidpool van twee verschillende magneten blijken elkaar 
aan te trekken , terwijl de noordpolen elkaar afstooten en evenzoo 
de zuidpolen. Een ijzerstaafje wordt door een magneet aangetrokken 
en trekt, aan den magneet hangende , op zijn beurt weer ijzer aan, 
hetgeen bewijst dat het staafje zelf onder de werking van den mag- 
neet tijdelijk een magneet is geworden. Het heeft aan het naar de 
pool van den magneet toegekeerde eind een daarmee ongelijknamige , 
aan het daarvan afgekeerde einde een gelijknamige pool gekregen. 
Hier staat eene galvanische cel , bestaande uit twee verschillende meta- 
len in een of twee verschillende vloeistoffen gedompeld; die metalen heeten 
poolplaten ; verbindt men ze met elkaar door middel van een koperdraad 
en brengt men in de nabijheid daarvan een magneetnaald, dan wijkt 
deze uit haren gewonen stand af. Die afwijking heeft in tegengestelden 
zin plaats, als de draad denzelfden stand met betrekking tot de naald 
behoudt, maar elk zijner uiteinden verbonden wordt met die pool- 
plaat , waarmede eerst het andere uiteinde in verbinding stond. Door 
dien koperdraad circuleert dan in beide gevallen een electrische stroom , 
in het tweede geval in richting tegengesteld aan dien in het eerste 
geval , en door de werking van dezen stroom wordt de afwijking der 
magneetnaald veroorzaakt. Windt men den koperdraad in den vorm 
van een spiraal , waarin men een ijzeren staaf plaatst , en laat men 
nu den stroom door de windingen der spiraal gaan , dan blijkt de 
ijzeren staaf, zoolang de stroom door de windingen gaat, een mag- 
neet te zijn , welks polen omgekeerd worden , zoodra de stroom in 
tegengestelde richting door de spiraal gaat. Neemt men de ijzeren 
staaf uit de spiraal weg , en hangt ze aan een draad horizontaal op , 
