174 
GESCHIEDENIS VAN DEN THERMOMETER. 
d. i. : »over den thermometer of het instrument van drebbel, waar- 
mede men de graden van warmte en koude onderzoekt , die in de 
lucht aanwezig zijn.” 
Overigens werden in de 17 de eeuw ook nog verscheidene andere 
natuurkundigen als uitvinders van den thermometer genoemd , zooals 
robert fludd en de bovengenoemde , in de natuurkunde welbekende 
burgemeester van Maagdenburg , otto von guericke. Dat dit ten onrechte 
geschiedde , is evenwel sedert lang algemeen erkend , en ook sanctorius , 
tijdgenoot van galilei en hoogleeraar in de ontleedkunde te Padua , 
heeft geen aanspraak op de uitvinding , die latere geslachten hem een 
tijdlang hebben toegeschreven. Deze sanctorius , die zich overigens 
zelf nooit eenig aandeel aan de vinding van galilei had toegekend , heeft 
veel met den thermometer geëxperimenteerd en dien o. a. reeds gebezigd 
om de lichaamswarmte van koortslijders te bepalen. 
De thermometers , aanvankelijk ook thermoskopen genoemd , en alle 
naar ’t beschreven model van galilei ingericht, ook die welke nog 
als »thermometra Belgica sive Drebbelii” bekend zijn 1 , werden lang- 
zamerhand verbeterd. Het eerst werd de buis, die zich beneden den 
bol bevond , van onderen U-vormig omgebogen en het opstaande uit- 
einde tot een kleineren bol verwijd, die het water opnam. Het toestel 
werd aldus aan de achterzijde op een plankje bevestigd , met schaal - 
verdeeling voor ’t aflezen van den stand der vloeistof. Reeds in 1636 
wist men aan bol en buis zoodanigen inhoud te geven , dat de water- 
spiegel in de verschillende jaargetijden de geheele buis doorliep. Ook 
de opgaven over ’t gebruik en de verdeelingen der schaal (in 8 of 
ook wel 4 deelen , welke dan weder onderverdeeld werden , b. v. die 
van 8 nogmaals in 8 , dus 64) verraden den Italiaanschen oorsprong. 
Het kon al spoedig de aandacht niet ontgaan , dat de aldus inge- 
richte thermometer weinig geschikt was om als warmte-meter dienst 
te doen. De spanning , en dus de uitzetting of inkrimping der inge- 
sloten lucht, bijgevolg ook het rijzen of dalen der vloeistof, hangt 
niet alleen van de temperatuur af, maar tevens van de lucht- 
drukking. Later is dan ook — gelijk nu nog — een soortgelijk 
ingericht toestel als barometer gebezigd, wat goed gaat als het toestel 
in eene ruimte van constante temperatuur wordt opgehangen , of wel 
wanneer men voor de temperatuursveranderingen een correctie weet 
aan te brengen. 
1 Afbeelding o. a. bij boerhaave : Elementa Chemiae I 152. 
