180 
GESCHIEDENIS VAN DEN THERMOMETER. 
worden nog twee uitmuntende kwik-thermometers bewaard door F. 
voor ’s gravesande vervaardigd. Een hoofdverdienste van zijne instru- 
menten is hun gelijkmatige gang. Er blijft nog over te verklaren , 
waarom F. de spiritus door kwikzilver verving. De gedachte om dit 
laatste voor het vullen der thermometers te gebruiken was reeds in 
1688 door halley uitgesproken, maar vooralsnog door niemand in 
praktijk gebracht. Hoe F. er toe kwam dit te doen , is niet moeilijk te 
gissen. Wilde hij van het kookpunt van het water, althans bij de 
gewone luchtdrukking , als vast punt voor de schaalverdeeling gebruik 
maken, dan was het noodzakelijk den spiritus, die lager kookpunt 
bezit, door eene minder vluchtige vloeistof te vervangen. Op welke 
wijze F. het kwikzilver zuiverde is niet bekend; waarschijnlijk door 
destillatie. 
De kwikthermometers van F. vonden veel bijval. Hoe boerhaave 
f. prees is reeds boven medegedeeld en dat hij van diens thermometers 
een nuttig gebruik maakte kan hieruit blijken , dat de leer der warmte 
een der beste hoofdstukken is uit zijne Elementa Chemiae 1 , en ver- 
volgens hieruit , dat hij de eerste scheikundige was , die nauwkeurig 
de temperaturen vermeldde voor chemische bewerkingen en kook- en 
smeltpunten van tal van stoffen in graden opgaf. Vóór boerhaave 
bepaalden zich de temperatuur-opgaven der scheikundigen , bij gebrek 
aan vertrouwbare warmtemeters , tot zeer algemeene uitdrukkingen. 
Zoo onderscheidde b. v. libavius vierderlei warmtegraden : 1° warmte 
die de hand nog geen pijn doet, 2° hitte die de hand pijn veroor- 
zaakt , maar nog geen brandwonden geeft , 3° de hitte van gloeiend 
ijzer, 4° de hoogste temperatuur die men verkrijgen kan. 
Om nog even op F. terugtekomen , de thermometer dien hij ten 
slotte verkregen had en met den thans meest gebruik elijken overeen- 
komt (zoo men wil met uitzondering van de schaal , wat alleen conventie 
is en aan de bruikbaarheid van het instrument niets afdoet,) was een 
kwikzilver-thermometer. Als vaste punten dienden hem het smeltpunt 
van ijs en het kookpunt van water bij de gewone luchtdrukking, 
maar om de schaal te kunnen behouden , hem door romer aanbevolen , 
werden deze vaste punten resp. op -j- 32° en -|- 212° vastgesteld. 
Dat alle verandering geene verbetering is, werd bewaarheid aan 
reaumur , die — onrechtvaardige gril van het lot — zijne alge- 
1 Vgl. dl*, lubach : boerhaave als natuuronderzoeker. Album der Natuur 1877, p. 14. 
