184 
GESCHIEDENIS VAN DEN THERMOMETER. 
van de regelmaat evenwel zeer klein , zóó klein zelfs dat amonton , 
lambert en gay-lussac die gelijk nul hebben aangenomen. Later werd 
door regnault proefondervindelijk aangetoond, dat eene volmaakte 
evenredigheid tusscben uitzetting en temperatuursverbooging althans 
niet voor alle gassen geldig zijn kon. Hij toonde dit aan door ther- 
mometers , resp. gevuld met lucht , waterstofgas en koolzuur , aan 
dezelfde temperaturen bloottestellen. Op deze wijze vond hij kleine 
verschillen , die zich hierdoor laten verklaren , dat ook bij zoogenoemde 
ware gassen — en wel hij het eene iets meer, bij het andere iets 
minder — nog eenige cohaesie tusschen de kleine deeltjes (moleeules) 
bestaat, die door de warmte overwonnen moet worden en bijgevolg 
niet voor de temperatuursverbooging dient. Bestond er een gas , 
waarvan de kleine deeltjes in ’t geheel niet meer aantrekkend op 
elkander werkten, dan zou voor zoodanige stof de uitzetting volkomen 
evenredig zijn aan de toegevoerde hoeveelheden warmte. 
De mechanische warmte-theorie geeft nu de middelen aan de hand 
om op theoretischen weg de ware warmte-hoeveelheden te bepalen , 
die met de aanwijzingen van een luchtthermometer overeenkomen. 
Gelijk sir william Thomson aantoonde , kan men eene absolute ther- 
mometerschaal verkrijgen door de graden zóó te kiezen , dat de warmte- 
hoeveelheden , die de temperatuur van het toestel één graad verhoo- 
gen , steeds dezelfde zijn. Bij den luchtthermometer zullen zoodanige 
graden bij klimmende temperaturen steeds iets kleiner worden. Wein- 
stein heeft nu voor den luchtthermometer berekend , hoeveel de aan- 
wijzingen van dezen tusschen smeltpunt ijs en kookpunt water van 
de absolute schaal verschillen. Daar dit vaste punten zijn (0° en 100° 
volgens de honderddeelige schaal) , m. a. w. omdat voor deze tempe- 
raturen de luchtthermometer met de absolute schaal volkomen over- 
eenstemt, begrijpt men, dat de afwijking juist in ’t midden , bij 50°, 
het grootste zijn moet. Yoor deze grootste afwijking vond weinstein 
0,015 graad. De proefondervindelijke gegevens, waarop deze bereke- 
ningen gegrond zijn , bezitten evenwel nog niet de meest gewenschte 
nauwkeurigheid, zoodat de vertrouwbaarheid van de berekening 0,01 
van een graad niet te boven gaat. 
Wanneer het nu niet op de uiterste nauwkeurigheid aankomt , als 
men met aflezen tot op 0,01 van één graad volstaan kan, dan mag 
men aannemen , dat voor een luchtthermometer de graadverdeelingen 
tusschen 0° en 100° C. geheel evenredig zijn aan de werkelijk toege- 
voerde hoeveelheden warmte. 
