POPULAIRE NATUURKUNDIGE VOORDRACHTEN. 
DOOR 
Dr. J. ZAAIJER Az 
II 
IJS EN KUNSTMATIGE VOORTBRENGING VAN IJS. 
Het water vertoont in de verschijnselen, die bij afkoeling ontstaan, 
belangrijke afwijkingen van den regel, door de meeste andere vloei- 
stoffen gevolgd. Beginnen wij , om dit aan te toonen , met een glazen 
buis met reservoir in den vorm van een gewonen thermometer te 
nemen , die niet met kwik , maar met water is gevuld. Het beeld 
van een deel der buis projecteeren wij met behulp van een sciopticon 
op een scherm ; duidelijk zien wij daarbij het uiteinde der water- 
kolom. Koelt men nu het reservoir, door het in een af koelend mengsel 
te plaatsen, af, dan zien wij in het omgekeerde beeld de waterkolom 
rijzen , waaruit volgt , dat zij in de buis daalt en dat het water dus 
bij afkoeling inkrimpt. Na eenige oogenbikken daalt echter het water 
in het beeld en rijst het dus in de buis; het water gaat dus weer 
uitzetten. Die uitzetting begint bij 4° C. ; bij deze temperatuur heeft 
dus het water zijne grootste dichtheid. Bij verdere afkoeling blijft het 
nu uitzetten en bevriest bij 0° C. 
Om hetgeen bij het bevriezen geschiedt te kunnen waarnemen , 
maken we van een ander toestel gebruik. Een thermometer, welks 
schaal op een doorzichtige glazen plaat is geëtst , is in een kleinen 
glazen kelk , met water gevuld , geplaatst , welke omgeven is door 
een cilindervormig glazen vat. Door dit laatste voert men van onderen 
18 
