232 
POPULAIRE NATUURKUNDIGE VOORDRACHTEN. 
een stroom alkohol aan , die in een hooger gelegen trechter gegoten 
en, door een in een af koelend mengsel geplaatste slangvormige buis 
stroomend, afgekoeld wordt. Deze koude alkohol koelt het water in 
den kelk af en loopt buiten langs het cilindervormig vat heen in een 
wijder vat , waaruit het weer in een bekerglas kan worden opgevangen. 
Het toestel wordt zoo in het sciopticon geplaatst, dat op het scherm 
de kelk en het onderste deel der schaal van den thermometer zicht- 
baar zijn. Men ziet de kwikzuil in het beeld in den beginne snel 
rijzen , dus den thermometer zelf dalen , totdat de temperatuur van 
0° C. is bereikt. Op dat o ogenblik wordt het beeld van het water in 
den kelk troebel , hetgeen bewijst , dat het water bevriest. Nu blijft , 
niettegenstaande de steeds voortgaande afkoeling , de thermometer ge- 
ruimen tijd op 0° C. staan. Dat bij deze aanhoudende onttrekking 
van warmte aan het water de temperatuur toch niet daalt, bewijst 
dat bij het bevriezen van het water warmte ontstaat, een verschijnsel 
dat zich steeds bij het stollen van vloeistoffen voordoet. Pas nadat al 
het water ijs geworden is, ziet men den thermometer weer dalen. 
Nadat de temperatuur eenige graden onder nul gedaald is , neemt men 
de slangvormige buis uit het af koelend mengsel en plaatst ze in water 
van de gewone kamer-temperatuur. Griet men nu weer vloeistof er 
door, dan wordt het ijs verwarmd, en de temperatuur stijgt weer 
tot 0°. Dan echter blijft ze , niettegenstaande de voortgaande ver- 
warming , een poos constant. Dit bewijst dat bij het smelten van het 
ijs warmte verdwijnt , wat eveneens steeds bij het smelten van een 
vaste stof geschiedt. Zoodra het ijs gesmolten is , gaat het gevormde 
water weer in temperatuur stijgen. 
Ten einde de volumeverandering na te gaan , die het water bij het 
bevriezen ondergaat, wordt een holle ijzeren bol met water gevuld 
en dichtgeschroefd. Plaatst men den bol daarna in een afkoelend 
mengsel , dan hoort men hem na verloop van eenigen tijd bersten ; 
bij het bevriezen zet het water uit en ontwikkelt daarbij zulk een 
kracht, dat de samenhang van het ijzer wordt verbroken. 
Bijzonder is ook de wijze , waarop het ijs zich gedraagt bij ver- 
hoogde drukking. Terwijl van de meeste andere stoffen het smeltpunt 
in zulk een geval stijgt, daalt dat van ijs onder 0° C. Daarop berust 
het verschijnsel van regelatie van het ijs. Men kan dit laten zien met 
een blok ijs van 0° C. , waarom heen een metaaldraad is geslagen , 
aan welks beide einden , saamverbonden , een gewicht wordt gehangen. 
Na eenigen tijd is de draad door het gewicht geheel door het ijs heen 
