234 
POPULAIRE NATUURKUNDIGE VOORDRACHTEN. 
plaats, die begint aan de oppervlakte van bet ijs, waarop zich een 
dun laagje water vormt. Dit vloeit slechts voor een deel naar beneden 
en wordt daar afgevoerd; een zeer aanzienlijk deel gaat in waterdamp 
over en maakt de ruimte boven het ijs zeer vochtig. Deze damp slaat 
aan de zoldering en de wanden neer, druppelt op het ijs af, sijpelt 
er door heen en doet zoo het ijs smelten. Brainard heeft eene in- 
richting uitgedacht, waardoor het ijs beter bewaard blijft. Boven in 
de ruimte van het ijshuisje wordt een zoldering van blik aangebracht , 
waaraan een geribde vorm is gegeven. Aan de scherpe kanten zijn 
gootjes aangebracht. De waterdamp slaat als water tegen het blik 
aan en vloeit in de gootjes af. Dezen voeren het in een grootere dwars- 
goot, waaruit het verder naar beneden wordt afgevoerd. 
Gaan wij thans over tot bespreking van de wijze , waarop kunst- 
matig ijs wordt gemaakt. Drie stelsels zullen wij daarbij hebben te 
behandelen: 1°. het gebruik van af koelende mengsels ; 2°. dat van 
verdamping smachines ; 3°. dat van luchtexpansiemachines. 
Beginnen wij met de af koelende mengsels. Dezen berusten op het ver- 
schijnsel, dat wij bij het smelten van ijs hebben waargenomen en 
dat zich bij het smelten van alle vaste stoffen voordoet , nl. dat daarbij 
warmte verdwijnt. Deze af koelende mengsels nu zijn mengsels van 
twee of meer stoffen , waarvan ten minste een vast moet zijn , en 
die zoodanig gekozen worden, dat zij in elkaar oplossen. Water met 
zouten, sneeuw of ijs met zuren, sneeuw of ijs met zouten of zouten 
met zuren kunnen als af koelende mengsels dienst doen. Bij de menging 
worden de vaste stoffen vloeibaar en onttrekken daarbij zooveel warmte 
aan het vat met water , dat in het mengsel is geplaatst , dat het 
water bevriest. De temperatuur daalt belangrijk , maar kan nooit 
lager worden dan die , waarbij de ontstane oplossing zelve vast wordt. 
Bekende voorbeelden van elk der vier genoemde soorten van mengsels 
zijn : ammoniumnitraat en water, sneeuw of ijs met zwavelzuur , sneeuw 
of ijs met keukenzout, natriumsulfaat met zoutzuur. Van de verhou- 
ding van de hoeveelheden der stoffen , die het mengsel vormen , hangt 
de sterkte der te verkrijgen afkoeling af. Zwavelzuur met sneeuw b. v. 
kan zelfs een verwarmend in plaats van een af koelend mengsel worden , 
als men de hoeveelheid zwavelzuur te groot neemt. Er wordt dan 
meer warmte ontwikkeld door de verbinding van het zwavelzuur met 
het water , dan er door de smelting der sneeuw verdwijnt. 
Op kleine schaal heeft men het gebruik van afkoelende mengsels 
toegepast tot vervaardiging van ijs voor huishoudelijk gebruik. Eenige 
