IJS EN KUNSTMATIGE VOORTBRENGING VAN IJS. 
239 
gelijken wij b. v. ammoniak en aetylaether , dan vinden wij dat 1 kilo- 
gram vloeibare ammoniak ongeveer 234 caloriën tot verdamping 
noodig beeft, terwijl 1 kilogram aetber daartoe slechts 90 caloriën be- 
hoeft. Linde geeft aan , dat om 1 centenaar ijs van — 3° C. nit water 
van -j- 10° C. te maken van de verschillende vloeistoffen noodig zijn: 
van ammoniak 5,6 M 3 
» methylaether 10 » 
» zwaveligzuur 15 » 
» aethylaether 150 » 
In dergelijke verhouding als deze getallen staan dan ook tot elkaar 
de grootte der pomp , die der machine in het algemeen , het verlies 
door wrijving, enz. bij het gebruik der verschillende vloeistoffen. 
Bekend zijn de veel gebruikte ammoniakmachines van linde , die 
door de Gesellschaft für linde’s Eismachinen in Wiesbaden geleverd 
en in Duitschland door de Machinenfabriek augsburg te Augsburg ge- 
maakt worden. Zulk eene machine wordt gebruikt door Dr. mouton 
te ’s Hage in zijne kunstboterfabriek. Tellier voerde machines met 
methylaether in ; pictet machines met zwaveligzuur , waarvan er een 
gebruikt wordt in de stearinekaarsenfabriek te Gouda tot afkoeling 
der lucht in de vetkamers. Pictet heeft het vloeibaar gemaakte zwave- 
ligzuur o. a. ook gebruikt , om door de verdamping daarvan kool- 
zuur vloeibaar te maken en door de verdamping van dit koolzuur 
weer samengeperst zuurstofgas zoo sterk af te koelen , dat het bij uit- 
strooming vloeibaar werd. Niet onaardig is deze wijze van vloeibaar 
maken van stoffen, die men vroeger alleen in den gasvormigen toe- 
stand kende , vergeleken met het vangen van wilde olifanten , waar- 
toe men zich , gelijk bekend is , van tam gemaakte olifanten bedient. 
Ook vloeibaar koolzuur heeft men aangewend om ijs te maken ; 
maar daar koolzuur slechts door zeer sterken druk vloeibaar kan ge- 
maakt worden , moeten de toestellen zeer sterk worden gemaakt en 
zijn zij door de groote spanning van het 'koolzuurgas moeielijk dicht 
te houden. Stelt men dat het koolzuur bij een temperatuur van -j- 10° C. 
in den condensator verdicht wordt, dan is daartoe de drukking van 
46 atmosferen noodig. 
Bij al deze ijsmachines valt op te merken, dat het gevormde ijs, 
dat uit luchthoudend water ontstaat , ondoorschijnend is. Wil men 
kristalijs vervaardigen, dan moet men zich bedienen van door conden- 
satie van stoom ontstaan lucht vrij water of men moet het water in 
beweging houden om de lucht te doen ontwijken. 
