242 
POPULAIRE NATUURKUNDIGE VOORDRACHTEN. 
Reeds herschel ried aan door expansie koude voort te brengen. 
In 1850 opperde garrie in Florida het plan om lucht saam te 
persen , af te koelen , daarna te laten uitzetten en door de daarbij 
ontstaande afkoeling ijs te maken. De ingenieur windhausen te Bruns- 
wijk (1869) vooral heeft zich ten opzichte van de vervaardiging van 
luchtexpansie-machines verdienstelijk gemaakt. De gunstigste werking 
schijnt verkregen te worden met eene samenpersing der lucht tot 2 1 / 3 
a 3V 2 atmosferen. Eerst scheen het dat deze machines eene groote 
vlucht zouden nemen ; die verwachting is echter niet verwezenlijkt. 
Een groot bezwaar was, dat bij de uitzetting der lucht, die zelve 
waterdamp bevat , deze in den vorm van sneeuw neersloeg , die zich 
tegen de kleppen en de cilinders vastzette en de machine deed vastvrie- 
zen. Dit gebrek heeft men later veel verminderd , door het water aan 
de lucht te onttrekken , voor zij zich uitzet. Een hoofdbezwaar ech- 
ter , dat niet op te heffen valt , is hierin gelegen , dat de lucht slechts 
een geringe hoeveelheid warmte noodig heeft , om zich te verwarmen ; 
1 kilogram neemt slechts 0,2877 calorie op bij eene temperatuursver- 
hooging van 1° C. Om dus eene voldoende afkoeling van het water te 
verkrijgen ten einde dit in voldoende hoeveelheid tot ijs te maken , 
heeft men groote hoeveelheden lucht en dus groote machines noodig. 
Tegen 5,6 M 3 . ammoniak zijn volgens linde 740 M 3 . lucht noodig. 
Dit heeft dan ook gemaakt , dat op plaatsen , waar men vroeger 
luchtexpansiemachines gebruikte , zooals in de stearine-kaarsenfabriek 
te Gouda, deze later door andere ijsmachines vervangen werden. 
Wij hebben hiermede het beginsel der verschillende ijsmachines 
uiteengezet en hebben thans nog kortelijk mede te deelen , tot welk 
doel zij worden gebruikt. In het voorgaande noemden wij voortdurend 
het maken van ijs als het doel dezer werktuigen. Werkelijk worden 
er groote hoeveelheden ijs mede voortgebracht , die o. a. dienen tot 
comsumtie of tot vervoer van bij hoogere temperatuur aan bederf 
onderhevige stoffen , zooals visch , vleesch enz. Maar vooral in ver- 
schillende industrieën wordt veel ijs gebruikt , met name in bierbrou- 
werijen tot afkoeling der bierwort , der gistingskuipen , of tot bewaring 
van het bier. Millioenen kilo’s ijs worden daartoe in groote bier- 
brouwerijen jaarlijks gebruikt. 
In de tweede plaats laat men , in plaats van ijs te maken , water 
door den koeltoestel der ijsmachine stroomen en gebruikt dit koude 
water daarna b. v. tot afkoeling van de bierwort of van de gistings- 
kuipen. In plaats van het bier in de lagerkelders door ijs af te koelen 
