282 
OVER FJORD- VORMINGEN. 
groeiden; in Groenland vond men altijd groene heesters en op Spits- 
bergen lindeboomen. 
Tegen bet einde van bet tertiaire tijdvak onderging echter, zoowel 
in Europa als in Noord-Amerika , de verdeeling van land en water 
eene aanzienlijke verandering. Ons werelddeel was toen nauwelijks 
half zoo groot als thans en bezat den vorm van een betrekkelijk 
smal, van het Westen naar bet Oosten zich uitstrekkend eiland. De 
zuidelijke grens kwam omstreeks met de tegenwoordige overeen , be- 
halve dat de zee ook de Lombardische vlakte bedekte. De noordelijke 
grens daarentegen werd gevormd door eene lijn , welke over Bayonne , 
Montauban , Poitiers , Chalons , Luik , Aken , Bonn , langs den noord- 
rand van den Harts , daarna dwars door Tbüringen , over Dresden , 
langs bet Reuzengebergte en de Karpatben tot bij Krakau liep , waar 
zij zich noordoostwaarts boog , om door de omstreken van Toela , 
Nischney-Nowgorod en Tscherdyn de Tscbeskaja-bocht aan de IJszee te 
bereiken. De Oeral behoorde toen nog tot Europa, maar werd ten 
oosten door de groote Siberische zee bespoeld , die zich over bet 
geheele laagland van Noord-Azië uitbreidde en met de Zwarte en 
Kaspische Zee , die toen veel uitgestrekter waren dan thans , in ge- 
meenschap stond. Westelijk Frankrijk, België, Nederland, de Noord- 
duitscbe vlakte , Denemarken , Polen en bet noordwestelijk deel van Rus- 
land waren in dat tijdvak onder de zee bedolven , waarboven Skandinavië 
met een deel van Finland verbonden, benevens de bergachtige gedeel- 
ten van Groot-Brittannië en Ierland , benevens Ijsland , als eilanden zich 
verhieven 1 . 
In dien tijd was bet verminkte Europa aan alle kanten door 
oceanen omringd. De warme Golfstroom van Florida bespoelde de 
westkusten van ons werelddeel nog niet; van alle zijden waaiden 
vochtige en koele winden. Zelfs die uit bet Oosten en Noordoosten , 
die nu droog zijn , waren toen rijk met waterdampen bezwangerd en 
veroorzaakten , vooral in bergstreken , een bijna even sterken neder- 
slag van regen of sneeuw , als toen en nu de westen- en zuidwesten- 
winden. Het klimaat van Europa werd , ten gevolge dier veranderingen , 
veel koeler en vochtiger dan nu en kwam overeen met dat van het 
zuidelijkste deel van Zuid-Amerika en Nieuw-Zeeland. 
Skandinavië lag toen te midden der IJszee en verhief zich veel 
hooger dan thans. Door de vereenigde werking van de bergstroomen en 
1 Zie de schoone kaart van h. habenicht in Petermanns Mittheilungen , 1878, Tafel 6. 
