OVER FJORD-VORMINGEN. 
283 
de golven der zee waren de bergdalen en de verlengden daarvan , 
die thans de bodems der fjorden vormen , reeds grootendeels ontstaan , 
hoewel zij eerst later hunne tegenwoordige gedaante verkregen. 
Ten gevolge van het koeler en vochtiger geworden klimaat breid- 
den zich de ijs- en sneeuwvelden , die vroeger alleen de hoogste 
bergverheffingen bedekten , straalswijze van verschillende middelpun- 
ten verder uit; de gletschers vulden de dalen meer en meer en 
hunne uiteinden bereikten zelfs de zee , totdat het geheele Skandina- 
vische schiereiland , evenals Schotland , onder een machtig ijskleed 
begraven lag. Hierdoor werd een toestand geboren, gelijkende op* 
dien , welken wij later als thans nog in Groenland bestaande zullen 
leeren kennen. Aan de tijdruimte , waarin dit geschiedde , heeft men 
den naam van IJstijd vak gegeven 1 . 
De nalatenschap van dit landijs bedekt thans het geheele schier- 
eiland, met weinige uitzonderingen 2 . Van de kusten der zee, tot 
op hoogten van 1500 meters zijn de rotsen door het gletscherijs 
en de daarin opgenomen steenbrokken uitgeschuurd, gepolijst, ge- 
schramd en gekrast. Het rotspuin der moraines is wijd en zijd 
verspreid ; in de dalen vindt men op de beddingen der vroegere 
gletschers de gesteenten verbroken , vermalen en geslibd. Op den 
daardoor gevormden vruchtbaren bodem zijn de akkers en bergwei- 
den met hunne hofsteden en saeters (herdershutten) gelegen; uit 
gletscherleem worden baksteenen gevormd en gebrand. 
Het water, dat door smelting van het gletscherijs ontstaat , dringt , 
door spleten en scheuren , tot op den bodem door en vormt aldaar 
1 Het is waarschijnlijk dat in Europa meer dan één IJstijd geweest is, doordien ook 
in vroegere of latere tijden de ontwikkeling der gletschers begunstigd werd. Ook in de 
Alpen ondergaat de uitgestrektheid der gletschers in den tegen woordigen tijd nog voort- 
durend veranderingen. In het bijzonder zijn de sporen van een tweeden IJstijd, van latei 
dagteekening , zeer duidelijk in Skandinavië, Groot-Brittannië en de Alpen, doordien al- 
daar, onder het in lagen afgezette diluvium, gepolijste rotsen en daarboven zwerfblokken 
zijn gevonden (zie: th. kjerulf, Die Eiszeit , blz. 27 en o. heer, Die Urzeit der 
Schweiz , blz . 529). 
2 Het is moeielijk in Skandinavië plekken aan te wijzen , die geene sporen van vroe- 
gere gletschers vertoonen. Keilhau miste deze op den top van den Sulutind, op het 
Fellefjseld (1804 meters). Op het bergland in het midden van Noorwegen ziet men 
boven 1250 meters slechts weinig geschuurde of gekraste rotsen. Op den Eorelhaagn, 
tusschen Dovre en Kjölen (1831 meters) vond hörbye in 1857 daarvan evenmin een 
spoor, als op Senjen boven 250 meters (hörbye, Observaüons sur les phénomènes d’éro- 
sion en Norvège) . 
