284 
OVER FJORD-VORMINGEN. 
stortbeken , die fijn verdeeld rotsgruis medevoeren ; vandaar dat bet 
steeds min of meer troebel is en in Zwitserland Gletschermilch ge- 
noemd wordt. Waar deze onder het ijs zich bewegende waterstroo- 
men op hunnen weg eene verdieping van het gesteente aantreffen, 
vormt zich eene draaikolk of gletschermolen; wanneer daarin door 
het water medegevoerde rolsteen en geraken , dan draaien zij een tijd- 
lang rond. Daarbij hollen zij het gesteente aanhoudend dieper uit en 
boren , zelfs in de hardste rotsen , ronde holten met gladde opper- 
vlakte , die reuzenketels of -potten {jcettegryder) genoemd worden. 
Door de wrijving worden natuurlijk de borende steenen ook afgeslepen 
en van tijd tot door nieuwe vervangen. Deze reuzenketels, die bij 
het terugtrekken der gletschers , met rotspuin gevuld werden , zijn 
op het Skandinavische schiereiland en in Finland zeer talrijk en diep. 
De grootste , die in hard graniet is uitgehold , liet kjerulf , te Bakke- 
laget aan het Kristianiafjord , ontruimen ; deze bezit een inhoud 
van 7 1 / 4 kub. meters, aan het boveneinde eene middellijn van 2,7 
meters en eene gemiddelde diepte van 12,6 meters, terwijl een der 
overgebleven wrijfsteenen 150 kilogram weegt l . 
Toen het ijskleed op het Skandinavische schiereiland zijne grootste 
afmetingen bezat , was het minstens 800 tot 1000 meters dik en sloot 
zelfs bergtoppen van 1700 en 1800 meters hoogte in. Het Hardanger- 
fjord werd gevuld door een gletscher van 1200 meters dikte, terwijl 
in het Sognefjord een ijsstroom van 1800 meters dikte zich een weg 
naar zee baande. Maar zelfs buiten het schiereiland strekte zich het 
machtige gletscherkleed uit ; de talrijke scheren en klippen , die het 
omzoomen, dragen nog duidelijk de sporen van polijsting, die zij door 
het ijs en de golven hebben ondergaan 2 ; de talrijke eilanden , die verder 
in zee liggen, zijn daardoor vaneengescheurd , gekrast en geslepen. 
In den laatsten tijd zijn door Noorweegsche , Engelsche en Duitsche 
geologen de merkwaardige uitkomsten hunner onderzoekingen bekend 
gemaakt , die een nieuw licht over dit onderwerp doen opgaan 
1 Zie hierover het opstel van den hoogleeraar f. j. p. van calker, De reuzenketels 
en hunne rol als glaciaal- verschijnsels, Album der Natuur, 1882, blz. 291 en w. c. 
brögger en h. h. reusch , Riesenkessel bei Christiania , in het Zeitschrift der deutschen 
geologischen Gesellschaft , 26, blz. 783. 
2 Zulke rotsen noemt men in het fransch: roches moutonées , wegens hare gelijkenis 
in vorm met eene dicht op elkander gedrongen kudde schapen en in het duitsch : Rund - 
hoeker. 
