288 
OVER FJORD- VORMINGEN. 
De ijsstroomen , afkomstig van de verschillende fjorddalen van zui- 
delijk Noorwegen namen hun weg naar de oostkust van Engeland, 
waar wij in het leem tusschen Holderness en Scarborough Noor- 
weegsche zwerfblokken aantreffen. De gletschers, welke door de noor- 
delijke fjorddalen naar de Noordzee afzakten, konden de oostkusten 
van Schotland niet bereiken , daar ook dit hoogland zijne 300 tot 600 
meters dikke ijsstroomen in verschillende richtingen uitzond. Of- 
schoon de Noordzee toen dieper was dan thans , was zij niet in staat 
ijsstroomen van die dikte te doen drijven en in ijsbergen te doen uit- 
eenvallen. In zijne oostelijke uitbreiding werd het Schotsche gletscherijs 
evenwel verhinderd door den machtigen Skandinavischen ijsstroom. 
Hierdoor werd het gedwongen zich in noordelijke richting langs de 
kusten een weg te banen , om naast den Noorweegschen reuzenstroom 
zijn loop te nemen over de Orkaden, die door Schotsche ijsvelden be- 
dekt werden , welke zich , in noordwestelijke richting , naar den oceaan 
uitstrekten. De Noorweegsche ijsstroomen waren dus genoodzaakt zich 
een weg te banen over de Shetland-eilanden , die zij geheel begroeven. 
Tot aan de FarÖer strekten zp zich echter niet uit, daar deze eilanden 
door plaatselijke gletschers bedekt werden , welke zich naar verschil- 
lende richtingen uitbreidden. Het noordoostelijk gedeelte van Schot- 
land, dat thans het graafschap Caithness vormt, aanvankelijk door 
Schotsch gletscherijs bedekt , kon echter aan den drang van den ijs- 
stroom der Noordzee geen weerstand bieden , daar het dwars op diens 
weg lag. en een laag land is, dat'geene eigen gletschers kan voeden. 1 
Het ijs der Noordzee strekte zich westwaarts waarschijnlijk uit tot 
voorbij de lijn , welke in den Atlantischen Oceaan eene diepte van 
100 vademen (183 meters) aanwijst , daar deze de grens aanduidt eener 
onderzeesche vlakte , waarop de Britsche eilanden zich verheffen , doch 
wier buitenrand eene steile helling bezit. Bij de buiging , welke het 
ijsveld moest ondergaan , om in dieper water door te dringen , scheurde 
het en werd daardoor gemakkelijk in ijsbergen opgelost, die door 
zeestroomen en winden heinde en verre verspreid werden , tot zij in 
warmer gewesten smolten en het Skandinavische en Schotsche rots- 
gruis op den bodem van den oceaan achterlieten. Binnen den zuide- 
1 In Caithness komt eene kleilaag voor, met gepolijste rolsteenen ( bowlder-clay ) en 
zeeschelpen. Deze ligt op Silurischen ouden rooden zandsteen (pld red sandstotie) die 
door het Noordzee-ijs in de richting van het Z.O. naar het N.W. gekrast is. Deze 
groeven vormen bijna een rechten hoek met de schrammen , die de ijsstroomen uit het 
binnenland van Schotland achterlieten. 
