380 
OVER FJORD-VORMINGEN. 
gesteente , vooral op de hoogte van den waterspiegel , aangetast en wegge- 
spoeld , waarbij de hooger gelegen gedeelten , van hun steun beroofd , 
insgelijks in zee storten (zie blz. 292 noot 2). Wanneer de lagen , waaruit 
de gesteenten bestaan , met hare koppen bloot liggen , dan werkt de 
zee met beter gevolg aan de vernieling der kust, dan wanneer hare 
zijkanten de werking der golven moeten verduren. Is de omtrek der 
kusten glad en effen , dan biedt het gesteente meer weerstand dan 
wanneer hij rijk is aan voorgebergten en bochten ; want alle uit- of 
inspringende kanten zijn evenzoo vele punten , van welke de ver- 
woesting uitgaat. Het opspatten van het met verschillende zouten 
bedeelde zeewater tegen steile kusten bespoedigt de verweering van 
het gesteente, waardoor het des te eerder voor de kracht der golven 
bezwijkt. Steile rotswanden , van de kust afgescheurde naalden , pieken , 
zuilen en rotspoorten , die hier en daar de grilligste vormen vertoonen 
en op bouwvallen van oude kasteelen gelijken , zijn hun ontstaan ver- 
schuldigd aan de vernielende werking der golven van den oceaan , 
welke het vergruisde, vermalen en geslibde gesteente elders opwerpt 
en tot vorming van zand- en kleibanken gebruikt. 
Wij zagen , dat bijna alle kusten , waar fjord-vormingen voorkomen , 
in den tegenwoordigen tijd hetzij eene langzame rijzing, hetzij eene 
daling ondergaan. Tot de rijzende kusten behooren die van Skan- 
dinavië , Schotland, Spitsbergen, Nowaja-Semlja , Frans Jozefs-land en 
New-Foundland ; tot de dalende die van Ierland , Groenland , Patagonië 
en Nieuw-Zeeland. Voorbeelden van vroegere rijzingen of dalingen ont- 
breken nergens. Beide soorten van bewegingen begunstigen het ont- 
staan van fjord-vormingen , daar zij telkens nieuwe gedeelten der kust 
aan den vernielenden invloed der golven blootstellen. — Waar land 
wordt opgeheven , hetzij bij het ontstaan van bergketenen , hetzij langs 
eene steile kust , die de koppen der lagen , waaruit zij bestaat , naar 
de zee keert, steeds zullen de oorspronkelijk waterpas gelegen lagen 
daarbij moeten gebogen worden. Zoodra de spanning eenigszins grooter 
wordt , zullen daarbij dwarsspleten in de lagen moeten ontstaan , die 
door de geologen opengesprongen gewelven worden genoemd 1 . 
Voorbeelden hiervan zagen wij in Romsdalen en Gudbrandsdalen in 
Noorwegen (blz. 280) en in het dal, waardoor het Caledonische kanaal 
in Schotland loopt (blz. 293). Wanneer zulke spleten gedeeltelijk onder 
1 Peschel-leypoldt , Physische Erdkunde , deel 1, blz. 478; hermann credner , 
Elemente der Geologie , blz. 343; hann, von hochstetter und pokorny , Algemeine 
Erdkunde , blz. 230. 
