384 
OVER FJORD-VORMINGEtt. 
»dan hebben deze tot hun behoud bijgedragen, doordien zij zoowel 
»het vullen der sonden met verweeringspuin , als de zachtere afronding 
»der rotswanden vertraagden” 1 . 
Deze beide zeer verschillende opvattingen van de rol , welke het ijs 
bij de vorming der fjorden gespeeld heeft, zijn te eenzijdig. Het 
gletscher-ijs toch is geene zachte sneeuwlaag , die de daaronder gelegen 
bodem als met een donzen bed bedekt , maar een steenhard lichaam , 
dat loodzwaar op het daaronder gelegen gesteente drukt, al moge het 
ook niet in staat zijn dit , door zijn gewicht alleen , te vergruizen. 
Maar het gletscher-ijs is niet in rust; het beweegt zich, ten gevolge 
der zwaartekracht , glijdend en schuivend over het gesteente. In de 
Alpen beweegt zich de Mer de Glacé aan den Mont-Blanc het snelst, 
nl. : 864 millimeters in het etmaal; de Gurgler-gietscher in Tirol 771 
millimeters; de Aargletscher in de Berner Alpen 374 en de Pasterzen- 
gletscher aan den Gross-Glockner in de Hohe Tauern 257 millimeters, 
gedurende 24 uren 2 . De randen van het binnenlandsche ijsveld van 
Groenland bewegen zich op vele plaatsen, volgens de waarnemingen 
van steenstrup en jensen , veel sneller, nl. : 3,43, 3,75 en 3,14 
meters gedurende het etmaal 3 . Ten gevolge dier beweging worden de 
rotsen gepolijst, of door de in het ijs bevatte steenen gegroefd en 
geschramd 4 . De gletscher doet daarbij in het groot hetzelfde wat 
eene steenen rol verricht, die over een weg wordt voortbewogen, met 
het doel om dien effen en hard te doen worden. De kleine steenen 
en het rotsgruis, waarover hij heengaat, worden verbrijzeld, terwijl 
hij de grootere voor zich uitschuift. Deze laatste vormen met de 
steenblokken , welke op den gletscher vallen , de eind-moraines. Deze 
wijzen , evenals het stalen staafje in een maximum-thermometer , de 
plaatsen aan , tot hoeverre de gletscher s zich in vroeger tijden uit- 
strekten en een poos lang in rust bleven. Deze steendammen bezitten 
bij sommige tegenwoordige gletschers der Alpen eene lengte van twee 
en meer kilometers en eene hoogte van 60 tot 100 meters. De moraines, 
die gedurende het IJstijdvak werden gevormd , zijn uitgebreide heu- 
1 Peschel-Leypoldt i>Physische Erdhmde” , deel 1, blz. 479. 
2 er. PFAFF, poggendorffs Annalen der Physik , deel 151, blz. 327* 
3 Di\ r. lehmann, PETERMANNS geographische Mittheilungen , 1880, blz. 91. 
4 Vandaar dat de gevolgtrekkingen, door dr. gurlt afgeleid uit de tafels van den 
weerstand der bouwstoffen, die onbeweeglijk op elkander rusten, geen onvoorwaardelijk 
vertrouwen verdienen, waar het ijsstroomen geldt, die zich wel langzaam verplaatsen, maar, 
door hunne geweldige massa , een verbazend groot arbeidsvermogen bezitten. 
