ÓVER FJORD-VORMINGEN. 
velreeksen en bieden eene staalkaart aan van de gesteenten uit de 
geheele streek, waarlangs en waarover de gletscher zich vroeger uit- 
breidde (zie blz. 328). 
De vermalen gesteenten , op den bodem van den gletscher , vormen 
het gletscherleem of till (blz. 293), dat hier evenwel niet in rust blijft, 
maar voortdurend wordt verwijderd door het smeltwater, dat door 
spleten en scheuren van het ijs dringt. Dit ontlast zich in de meeste 
gevallen als eene troebele bergstroom uit een ijsgewelf in den voet 
van den gletscher , welke het leem verre met zich voert. 
Op die wijze zuivert een gletscher, die uit de hoogere bergstreken 
zijn gebied naar de vlakte of de zee uitbreidt , het dal , waardoor hij 
zich beweegt van het verweeringspuin , dat van de naburige hellingen 
op zijne oppervlakte neervalt , alsmede van het rotsgruis , hetwelk zich 
voordat zich het bergijs zoover uitstrekte , op den bodem van het dal 
had verzameld. De gletscher vervult hier dus de rol van een reus- 
achtigen bezem , waarvan de natuur zich bedient om de valleien te 
reinigen van de verweerings-gesteenten , waarmede zij anders lang- 
zamerhand zouden gevuld werden. 
De meeste Noorweegsche en Patagonische fjorden zijn zeer diep en 
vandaar dat men vroeger meende , dat dit eene algemeene eigenschap 
van alle fjord- vormingen zou zijn. Ratzel heeft echter aangetoond , 
dat zoowel aan de oost- als aan de westkust van Noord-Amerika 
ondiepe fjorden gevonden worden. 1 
Alle Skandinavische fjorden zijn aan hunnen mond ondieper dan 
meer naar het binnenland. Dit blijkt onder anderen uit fig. 16, welke 
het Lyse-fjord bij Stavanger, eene der regelmatigst gevormde, doch 
kleinste kustinsnij dingen van Noorwegen voorstelt , waarop de diepten , 
in meters , volgens de loodingèn van den Luitenant ter zee schie 2 3 , 
zijn aangegeven. Hieruit blijkt , dat terwijl de diepte in het midden 
meer dan 400 meters bedraagt, deze naar de beide uiteinde afneemt 
om vervolgens naar den oceaan weder toe te nemen. Helland 8 en 
reclus 4 schrijven deze ondiepten toe aan eindmoraines van vroegere 
gletschers; volgens habenicht 5 zouden die in den tweeden IJstijd ont- 
1 Petermanns geographische Mittheilungen , 1880, blz. 894. 
2 Petermanns Ergünzungsheften N°. 1 : »vibe , Kasten und Meer Norwegens .” 
3 Poggendorffs Annalen der Physik, deel 146 , blz. 557. 
4 La Terre , deel 2, blz. 59. 
6 Petermanns geographische Mittheilungen 1878 , blz. 35, 
