398 
IETS OVER DEN DIERENRIEM. 
riem , welke men aan de wanden der ruïnen van Denderah en Esneh 
in Opper-Egypte gevonden heeft, is opgemaakt. In elk geval heeft 
zij het groote voordeel , dat zij wezenlijk samenhang brengt in de 
bonte reeks van wezens , door de phantasie der Ouden rondom den 
zonsweg gegroepeerd. 
Naar de meening van von kloeden zijn de teekens van den dieren- 
riem , zooals die thans nog worden gebruikt , in Egypte ontstaan en 
heeft men den zodiak met beelden bedekt door te letten op de sterren , 
die tegenover de zon aan den hemel stonden en dus korten tijd voor 
of na haren ondergang opkwamen ; men merke op , dat bij deze wijze 
van verklaring reeds terstond van een geheel ander beginsel wordt 
uitgegaan , dan bij andere verklaringen is gevolgd : bij deze laatste 
toch vestigt men vooral of uitsluitend de aandacht op de sterren- 
beelden, waarin de zon zelve staat, en die dus juist daardoor in den 
tijd van het jaar , waarop het beeld betrekking zou moeten hebben , 
geheel onzichtbaar zijn , terwijl bij von kloeden de in elk jaargetijde 
zichtbaar wordende gesternten met de gesteldheid van de lucht , van het 
weder , van den bodem , enz. worden in verband gebracht. Dat dit 
reeds op zichzelf eene hoogere waarschijnlijkheid aan zijne wijze van 
beschouwing geeft , valt dunkt mij niet te ontkennen. 
Voor ik nu echter overga tot het mededeelen der beteekenis, welke 
volgens genoemden onderzoeker aan de verschillende beelden van den 
dierenriem is te hechten , moet ik nog doen opmerken , dat de Egyp- 
tenaren gewoon waren hun jaar te doen beginnen , wanneer de ster 
Thoth {Sothis , thans Sinus , a van den Grooten Hond) uit de zonne- 
stralen te voorschijn trad , terwijl tevens eene eigenaardige verdeeling 
des jaars in drie jaargetijden of tijdvakken in Egypte in gebruik 
was. Deze bijzondere wijze van het jaar te verdeelen had haren oor- 
sprong te danken aan de omstandigheid , dat niet zoozeer de zon , 
maar veeleer de Nijl met zijne regelmatige , vruchtbaarheid aanbren- 
gende overstroomingen de werkzaamheden van den landbouwer regelde. 
Deze drie jaargetijden (tetrameniën) waren dan ongeveer, 1°. dat der 
overstrooming , hetwelk ongeveer met den langsten dag of liever met 
het zomersolstitium begon , 2°. dat van groei en wasdom , en 3°. dat 
van den oogst. 
In de eerste maand der overstrooming {Thoth) kwam kort na zons- 
ondergang het sterrenbeeld van den Steenbok in het oosten op en stelde 
symbolisch het stijgen der wateren van den Nijl voor ; bij den eersten 
