414 
POPULAIRE NATUURKUNDIGE VOORDRACHTEN. 
geworden en ziet daarom het aanliggende witte vlak complementair 
gekleurd. Er zijn echter ook contrastverschijnselen , die niet door oog- 
bewegingen veroorzaakt worden , maar tot het zoogenaamde simultaan 
of gelijktijdig contrast behooren. De verklaring daarvan moet ook niet 
in den physiologischen toestand van het gezichtsorgaan gezocht wor- 
den, maar is een gevolg van een onjuist onbewust oordeel, dat wij 
vellen ; men zou hier dus van psychologische kleuren kunnen spreken. 
Beginnen wij weer met een proef. Wij werpen op een wit scherm 
het roodgekleurde beeld van het onbedekte cirkelvormige deel eener 
roode glasplaat , waarop een paar ringen van bladtin zijn geplakt , die 
zich in het beeld in een donkere kamer als zwarte ringen voordoen. 
Zoodra echter in de kamer licht toegelaten wordt, ziet men de zwarte 
ringen onmiddelijk een blauwgroene kleur aannemen. Doet men de 
proef met een blauw glas , dan ziet men de ringen geel gekleurd. In het 
algemeen vertoonen zij steeds de complementaire kleur van die van 
het omringend cirkeloppervlak. 
Ook bij gekleurde stoffen doet zich dit verschijnsel voor. Zoo kwamen 
de werklieden van de Gobelinfabriek te Parijs eens bij chevreul klagen , 
dat de ververs uit de aan de fabriek verbonden ververij zulke slechte 
verven leverden. Het bleek , dat de klacht ongegrond was ; want dat , 
wat zij aan de verf toeschreven, een gevolg was van de veranderin- 
gen , die de kleur door de nabijheid van andere kleuren onderging. 
Zoo deelt chevreul ook een geval mede, waarbij een koopman en 
een zij de wever in een proces geraakten. De koopman had aan den 
wever zwarte en blauwe zijde te verwerken gegeven. Na de aflevering 
beweerde de koopman , dat de zijde verruild was , daar ze bruinzwart 
was, terwijl hij donkerzwarte had gegeven. De koopman had ongelijk. 
Door de nabijheid van het blauw van den grond schenen de zwarte 
draden door bijmenging van de complementaire kleur (oranjegeel) bruin- 
achtig. Toen de gekleurde grond bedekt werd , zagen de draden er zwart 
uit. Wil men den indruk van zwart op een gekleurden grond geven , 
'dan moet men bij het zwart een weinig van de kleur van den ge- 
kleurden grond voegen , waardoor de complementaire kleur wordt ge- 
neutraliseerd. 
Intusschen doen zich bij zulke gekleurde stoffen de verschijnselen 
van het simultaan contrast niet zoo sterk voor als bij verlichting van 
een wit vlak door verschillend gekleurd licht. Het fraaist neemt men 
het verschijnsel waar bij de proef met de gekleurde schaduwen. Over 
dag kan men de proef op de volgende wijze nemen. Vóór een wit 
