KLEIJll VERSCHIJNSEL EN. 
415 
scherm plaatst men een ondoorschijnend lichaam , b. v. een stok , 
waardoor , als men zonlicht op het scherm laat vallen , zich daarop 
een zwarte schaduw vormt. Plaatst men nu op eenigen afstand vóór 
den stok eene kaarsvlam , dan ontstaat een tweede schaduw , die een 
blauwe kleur vertoont , terwijl de eerste geel wordt. Deze laatste is 
werkelijk geel , omdat zij door het geelachtige licht der kaarsvlam be- 
schenen wordt. De eerste echter is niet blauw maar schijnt zoo , door 
contrast met het haar omringende geelachtige vlak. Dit vlak schijnt 
ons , ofschoon het geelachtig getint is , wit toe ; maar deze fout in 
ons oordeel heeft ten gevolge , dat wij de eerste schaduw , die door 
het witte zonlicht beschenen wordt, niet wit kunnen zien, maar dat 
wij haar waarnemen in de kleur , die wij krijgen , wanneer wij van 
wit geel aftrekken, d. i. blauw. Het verschijnsel doet zich zóó snel, 
zóó onmiddelijk aan ons oog voor , dat hier aan nabeelden door successief 
contrast niet te denken valt. Bovendien kunnen wij door een proef 
bewijzen , dat het niet door successief contrast ontstaat. Wij plaatsen 
daartoe tusschen de kaarsvlam en het witte scherm een scherm, dat 
het licht der kaarsvlam onderschept , nadat wij vooraf de plaats ge- 
merkt hebben , waar de blauwe schaduw , bij wegneming van het 
tusschengeplaatste scherm , zich zal vormen. Nu richten wij een nauw , 
inwendig zwart gemaakt kokertje op deze plaats en dragen zorg, 
dat wij alleen een deel van de plaats der schaduw en niet het om- 
ringende verlichte vlak in het gezichtsveld krijgen. Zien wij dan door 
den koker , voordat de schaduw zich vormt , dan zien wij die plaats 
wit , wat zij ook is , omdat zij door het daglicht beschenen wordt. 
Nemen wij het voor de kaars geplaatste scherm weg, dan blijven wij 
die plaats , waar nu een schaduw zich gevormd heeft , nog wit zien. 
Er is dan ook in de verlichting dezer plaats inderdaad geen wijziging 
gekomen. Maar verschuiven wij het kokertje nu een weinig , zoodat 
naast een deel van de breedte der schaduw ook een deel van het om- 
gevende door zon- en kaarslicht beschenen vlak te zien komt, dan 
schijnt ons dit vlak wit , maar onmiddelijk zien wij de voorheen wit 
geziene plaats nu zich blauw vertoonen. Richten wij nu den koker 
meer uitsluitend op de schaduw , dan blijft , nu ons oordeel dat die 
plaats blauw is , zich eens gevestigd heeft , zij zich nog blauw aan 
ons voordoen , ook zelfs wanneer wij het scherm weer vóór de kaars- 
vlam plaatsen en dus de schaduw weer verdwenen is. Pas wanneer 
wij den koker voor het oog wegnemen , zien wij dat het geheele vlak , 
en dus ook de waargenomen plaats , wit is. Helmholtz , aan wien 
